Her Farddonol i'r Brodyr Parc Nest

Fel rhan o'r Ŵyl AmGen, fe wnaeth Radio Cymru osod her i'r brodyr Parc Nest sef John Gwilym Jones, Aled Gwyn a T. James Jones.

Y dasg oedd ysgrifennu cerdd ar y testun 'Parc Nest', ac roedd beirniad cudd yn dyfarnu'r cyfan.

Darllenwch y cerddi, yna gwrandewch yn ôl ar y rhaglen i glywed yr ymateb.

Llun

(wedi darganfod hen lun fy rhieni a dynnwyd yn y gegin)

Ar bwy yr oedd eu llygaid, uwchben y gweddill bwyd,

Y foment y parlyswyd eu gwên ar y ffoto llwyd?

Syllaf i fyw'r mudandod, craffu i holi'u hynt

Cyn cilio o mam i'r llaethdy, a nhad i'r clos a'r gwynt:

Gweld sbrychyn toes ar ewin nas golchodd dydd i ffwrdd,

Gweld dolydd cras Mehefin yn weiryn ar y bwrdd;

Nes gweld, â'r gweld sy'n ddyfnach, y drefn oedd i'w bywyd hwy.

Eu trem yn fy holi innau welaf fan yma mwy.

Parc Nest

(Dychwelyd mewn henaint)

Mae'r hud gaed ym more oes

Ynom ar hyd ein heinioes;

Caeau a chloddiau a chlos

Yn anhygoel, yn agos.

A holl erwau llwybrau'n lles

Yn gân a stori gynnes.

Dros ein pen i'n gorffennol,

A dyna her. Mynd yn ôl

I Barc Nest ym mro Nest wnaf

Yn fore, - yn fwy araf.

I'r tŷ o'r dyffryn a'r tarth;

Cofiaf y cŵn yn cyfarth,

Neu'r ubain yn eu rheibo

A'u sŵn cas sy yn y co'.

I laslanc dan y glasloer

Y gwdihŵ oedd gwaed oer.

Lle i ofni bwci bo

Yn y ddunos oedd yno.

Yno y mae Dat a Mam

Yn ddaioni sy'n ddinam;

Dau fu'n rhoi, rhoi yn rhad

Awen bur, dyna'u bwriad.

Gafael mawr, gofal a maeth,

Amynedd a hwsmonaeth.

Ai hala dom neu hôl da,

A'u gwynt a gofiaf gynta?

Neu ai gweld harddwch Mamgu

Yn ei byd draw'n y beudy,

A'i llaw rhwng coesau llyweth

Yn godro neu'n tico teth?

Er nad oes ots ffagotsen

Dyna od yw mynd yn hen;

Diain o waith, a dyna her

Yw symud heb help zimmer.

Codi a thrin sopin sydd

Yn anos i mi beunydd.

Helbul yw hwpo whilber

Dal rhaw, codi claw, dal clêr.

Wy'n rhy whip ac yn rhy hen

I roi dim ar y domen;

Plwco rhic, neidio sticil

Herio bwch, ac agor bil.

Dim winshyn a dim mansher

Neido gât na newid gêr,

Dim belo, a dim bilwg,

A'th hi'n drist, mae'n wa'th na drwg.

Ar ôl deddfu'r Sa Draw

a her byw heb fwrw bant,

wnes i'm untro mentro mas o mhentre

i weld yr hen gartre yn Sir Gâr;

alltud wen i, gan taw pum milltir

wedd y pentigili newy', medde nhw.

Cofiwch, sai'n un i achwyn, achos

y rheol wâr hon wedd yn rheoli'r haint

rhag mynd ar wyllt mewn sawl man;

hebddi, ele pethe dros ben llestri'n llwyr; llwyddo i ledrithio mil i drath y Mwnt,

i adloniant yr Atlantig, ond heb un tŷ bach wedi'i agor ym Mhenfro na Cheredigion.

Ond â chamau chwimwth dychymyg,

wele, wy eilweth yn facwy; drwy'r dre

yr af lan y rhiw fel un ar hast

i roi cwtsh i'r ci defed wedd 'da fi'n

mynd am wâc o ga' i ga', i ga'l gweld

manne hwsmoneth ar eu gore.

Aneirod ym Mharc Cwm-Mora

yn falch o'i borfeydd;

ym Mharc Cwm-bach, y da bach wrth eu bodd â'r haf, a'r cyhûdd yn rifiera'r coed.

O Barc y Banc i Barc y Berth,

y cynhaeaf llafur yn aeddfed i'w fedi,

wedi dod â'r gwair i'w gadw ers amser ar gyfer y gaeafu.

Mentro heibo wedyn am foment i'r boudy,

at galon yr hwsmoneth,

a'r fuches or-feichus

yn diferynnu o hyd, fore a nos,

yn anesmwyth dan lwyth o lath,

mor falch o'i glywed yn llifo i'r bwcedi.

Wedd hi'n rhyddhad i fam a thad 'fyd,

a hwythe dan bwyse dyled y rhent i'w dalu.

Wy'n hiraethus, glwyfus wrth groesi'r hen glos, a gafel atgofion yn dynn amdana'i nes torri rhwyd y Sa Draw; wedd eu twtsh, yn gwtsho, yn gatshyn!

Ma' rhyw gêm ar y gweill;

awgrym John Gwilym ac Aled

wedd e, falle . . . ie, siŵr o fod,

wrth roi'r gwartheg yn y ca' i gnoi'u cil; rhyw awr i whare ac ymroi i joio'n solas cynnes, hwylus cyn noswylio.

Ond â Dat yn codi peli mor rhwydd dros do tŷ pair, ma' Mam o hyd yn amheus o'i rocedi cricedol, yn carco ffin ffenest y gegin, rhag ofn.

Cerdded wedyn i'r tŷ, ac ymdopi â'r tywydd yn troi o atgof i atgof; un, am whâr yn marw; yn mynd bant i rywle cyn i finne fod.

Ie, sa draw a glyws hi druan.

Hyn yn unig a rannaf â'm rhieni -

'not cricket' wedd colli Beti.

A nawr, 'ma fi yn y rŵm ford,

a gafel atgofion eto'n tynhau;

lle hael, ond llys llym;

digonol ei fwyd, egnïol ei farn.

Yn fforwm y ffwrwme

ma' hi'n nos ar ymynysu,

ysgwydd yn ysgwydd y'n ni,

a'r storáis yn whalu'r Sa Draw,

yn lleihau a byrhau i'r dim lleia,

y 'cadw hyd braich'.

Ar y rhiw nôl i'r dre, gweld adfeilion y gaer, wedd iddi hi Nest, yn gastell. Fe ddele hi lan o fan'ny i hamddena a hela fan hyn. A harddodd hi yr union dirwedd hon? Ai hwn fydde'r gorwel wele hithe ar ei thaith ar y rhiw sha thre? Ai dros yr un dyfnion y llifai Afon Teifi? O rannu'r hanes, fe'n dynesir yn gowled dynn am ein gily'. Ynom ni, yma nawr, a'n hyfory, hyderwn heb ddiferion y Feirws, y parheir y cof am y parc hwn.