Osgoi methdalu yw'r nod, yn ôl arweinydd Cyngor Sir Ddinbych

Mae arweinydd cyngor yn y gogledd wedi rhybuddio mai ei brif flaenoriaeth yw osgoi mynd yn fethdalwyr, wrth i'r esgid wasgu'n ariannol.

Mewn llythyr at gynghorwyr, rhybuddiodd arweinydd Cyngor Sir Ddinbych, y Cynghorydd Jason McLellan fod y cyngor yn wynebu diffyg o £20-26m ar gyfer 2024/25.

Mae Sir Ddinbych yn disgwyl cynnydd o 3% yn unig yn eu cyllid blynyddol nesaf gan Lywodraeth Cymru.

Rhybuddiodd yr arweinydd y byddai'n golygu bod darparu gwasanaethau o ddydd i ddydd - gan gynnwys gwasanaethau cymdeithasol, casglu gwastraff ac ysgolion - yn costio £26m yn ychwanegol oherwydd cynnydd mewn prisiau, chwyddiant, a phwysau ar alw.

Gyda £5.6m (3%) yn unig o gynnydd mewn cyllid gan Lywodraeth Cymru, mae'n gadael bwlch cyllido o £20.4m.

Roedd hyd yn oed awgrym y byddai swyddi'n cael eu colli, gyda'r arweinydd yn gofyn i gynghorwyr drin gwybodaeth yn y dyfodol yn gyfrinachol gan y byddai'n achosi ansicrwydd i staff y cyngor - ond mae colli swyddi wedi cael eu disgrifio, ers hynny, fel rhai anochel.

"Oherwydd maint y problemau sy'n ein hwynebu, ni allwn ddilyn proses debyg i'r hyn a ddilynwyd mewn blynyddoedd blaenorol, pan roedd yn rhaid i'r arbedion fod yn llawer llai, hyd yn oed yn y cyfnod o gyni."

Mae'r cyngor wedi cadarnhau y bydd nawr yn edrych ar gynyddu treth y cyngor a thorri gwasanaethau, mewn ymgais i gadw eu pennau uwchben y dŵr.

Dywedodd y Cynghorydd Huw Hilditch-Roberts, arweinydd yr wrthblaid, fod y llythyr yn peri pryder i gymunedau a staff yn y sir, gan galw am gyfarfod brys o'r cyngor.

"Yr e-bost a dderbyniodd yr holl gynghorwyr yr wythnos diwethaf yw'r peth cyntaf i ni glywed amdano."

Ychwanegodd: "Pan welwch chi e-bost sy'n sôn am fethdalu, rydych chi'n poeni am staff; mae'n mynd i fod yn bryder i breswylwyr; mae'n mynd i fod yn bryder i gynghorwyr; Mae'n mynd i fod yn bryder i bawb.

"Mae'r gair methdaliad yn sefyllfa ddifrifol, a dyna pam mae angen cyfarfod i drafod difrifoldeb y sefyllfa."

Roedd y Cynghorydd Brian Jones hefyd yn teimlo'n gryf: "Fe gefais i fy ail-ethol ym mis Chwefror eleni…

"Dim ond 3% yn unig oedd codiad treth cyngor Sir Ddinbych, un o'r isaf yng Nghymru. Fe ges i'r argraff bod cyllid y cyngor mewn trefn."

Ychwanegodd: "Bydd llawer o bobl yn poeni. Bydd pobl sy'n gweithio i'r cyngor yn poeni am ddiogelwch swyddi, a bydd y cyhoedd yn poeni am yr hyn sy'n mynd i ddigwydd i wasanaethau."

Dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Sir Ddinbych eu bod, fel awdurdodau lleol ledled Cymru, yn wynebu pwysau parhaus oherwydd costau cynyddol a'r galw am wasanaethau.

"Rhaid i'r cyngor ddod o hyd i arian ychwanegol drwy gynilion ac effeithlonrwydd, taliadau am wasanaethau, cynnydd yn y dreth gyngor, neu drwy leihau neu gwtogi gwasanaethau."

Dywedodd yr arweinydd, y Cynghorydd Jason McLellan, sydd hefyd yn aelod cabinet dros dwf economaidd a thaclo amddifadedd: "Rydym eisoes wedi bod yn edrych ar bob elfen o'r cyngor i nodi arbedion posib. Mae'r sefyllfa ariannol bresennol yn hynod heriol, ac o ganlyniad, mae'r angen am arbedion sylweddol yn y gyllideb yn ddigynsail."

Dywedodd y Cynghorydd Gwyneth Ellis, yr Aelod Cabinet dros Gyllid, Perfformiad ac Asedau Strategol: "Mae Sir Ddinbych eisiau osgoi cyrraedd sefyllfa lle mae comisiynwyr allanol yn cael eu hanfon i mewn gan y llywodraeth i leihau gwariant heb fawr ddim cyfeiriad at yr aelodau etholedig neu'r cymunedau lleol, os o gwbl.

"Dyma realiti'r hyn a allai ddigwydd pe baem yn methu â chydbwyso'r llyfrau."