نړیوال شفافیت: افغانستان په فساد کې دویم نمبر هېواد دی

دې لپاره چې انټرنېټ مو لږ مصرف شي، یوازې متن ولولئ

- Author, خوشحال تایب
- دنده, لندن
د خپرېدو وخت ۵ لړم ۱۳۸۹ - ۲۷ اکتوبر ۲۰۱۰

د روڼوالي یا شفافیت د نړیوالې ادارې له لوري په تازه خپاره شوي راپور کې افغانستان د تېر کال په څېر د فساد د ډېروالي له اړخه تر صومالیا وروسته دویم ځای لري.

خو سږکال د افغانستان تر څنګ برما هم د فساد د ډېر والي په برخه کې له افغانستان سره په برابره کچه کې راغلی دی.

دنمارک، نيوزیلڼد او سنګاپور په نړۍ کې تر نورو په فساد د لږ ککړو هېوادونو په ډله کې راغلي دي، خو تر ټولو په فساد ډېر ککړ سومالیا برما او افغانستان بلل شوي دي.

برتانیا د ۱۷۸ هېوادونو په کتار کې شلم ځای لري.

په روسیه کې هم د فساد کچه لوړه ښوول شوې چې د نړۍ د هېوادونو په کتار کې ۱۵۴ ځای لري.

خو د روڼوالي نړیوالې څارډلې په څېړنه کې ځینو هيوادو د فساد په کمولو کې پرمختگ کړى دى لکه چیلي، یوراګوې، او اسراییل. دې پر خلاف، په ځینو هېوادونو لکه هنګري ، ایټالیا او امریکا کې اداري فساد د تېر کال په پرتله ډیر شوی ښودل شوى دى.

دا دويم پرله پسې کال دى چې افغانستان د لست په پاى کې راځي، مانا دا چې فساد په کې نه يوازې کم شوى نه دى، چې اوس هم يوه ستونزه ده. په دې برخه کې يوازې سوماليا تر افغانستان ټيټ ځاى لري، او تر هغه را وروسته ميانمار له افغانستان سره دويم ځاى په گډه نيولى دى.

خو د رپوټ د چمتو کوونکې څار ډلې يوه چارواکې - خوانیتا رویانو وايي د لست پاى ته لوېدل هرومرو د خورا ډېر فساد د شتوالي مانا نه لري:

Skip ډېر لوستل شوي and continue reading

ډېر لوستل شوي

End of ډېر لوستل شوي

''موږ هيوادونو ته درجې نه ورکوو او څه چې د فرضي فساد دا شاخص ښيي، دادى چې په افغانستان کې د فساد مشاهده شوې کچه خورا لوړه ده. خو ددې مانا دا نده چې گنې دا په نړۍ کې تر ټولو فاسد هيواد دى. يوازې خبره داده چې هلته د ليدل شوي فساد په برخه کې ستونزه شته.''

د فساد د شاخص کلنى رپوټ په هيوادونو کې دننه او د باندې د پلټنو او مرکو له مخې چمتو کېږي. اغلې رويانو وايي د پلټنې هدف دادى چې هيوادونه په عامه ډگر کې د فساد له کچې او گواښونو څخه خبر شي او د مخنیوي لارې يې وسنجوي:

د عکس تشریح، دغه ټولنه وايي، دنمارک، نیوزیلنډ او سنګاپور بیا د نړۍ تر ټولو ډېر شفاف هېوادونه ښودل شوي.

''د فرضي فساد شاخص يوازې يو عمومي تصوير وړاندې کوي او غوره ده چې دې ته د خبردارۍ د يوه سيستم په سترگه وکتل شي. دا شاخص ښيي چې په هيوادونو کې د فرضي فساد د لوړتيا په برخه کې ستونزه شته او که نه.

سمه ده چې په يوه هيواد کې د فساد د سنجولو لپاره د لا پخو لارو چارو کارول ضروري دي، خو ددې مانا دا نده چې د فساد د فرضي فساد شاخص سمه لاره نشي ښودلى. هغه، هيوادونو ته په گوته کوي چې بايد دننه په سيستم کې د ژورې کتنې له لارې، د فساد څرگند شوي عوارض له منځه يوسي.''

څار ډله وايي په نړیواله کچه د فساد حالت د سختې اندیښنې وړ دی او چې څومره بيوزلي ډېرېږي، د فساد گواښ هم ورسره خېژي.

د شفافیت نړویوالې ټولنې د سږ کال په خپل کلني رپوټ کې ویلي په نړۍ کې لاهم صومالیا، افغانستان او عراق هغه هېوادونه دي، چې د فساد کچه پکې اوج ته رسېدلې ده.

دغه ټولنه وايي، دنمارک، نیوزیلنډ او سنګاپور بیا د نړۍ تر ټولو ډېر شفاف هېوادونه ښودل شوي.

د تېرې سه شنبې پرورځ دغې ټولنې وویل چې د نړۍ په کچه په هغو هېوادونو کې چې فساد ډېر زیات دی، باید د مخنيوي لپاره یې مناسبې لارې چارې ولټول شي.

د شمېرو له مخې هغه هېوادونه چې فساد پکې لږ او شفافیت ډېر دی: