گردهمایی نویسندگان در جشنواره پاسا پورتا

جشنواره ادبی پاسا پورتا (Passa Porta) با حضور نویسندگانی از سراسر جهان در شهر بروکسل از 24 تا 27 مارس برگزار شد.

موضوع اصلی این جشنواره، مهاجرت، تبعید و قطع پیوند نویسندگان با زادگاهشان بود که از قرن پیش به این سو، ابعاد گسترده‌ای یافته است. “On the move”، عنوان این دوره جشنواره پاسا پورتا نیز اشاره به همین فرایند نقل مکان، جدایی از خانه و پیدا کردن خود در محیطی دیگر دارد.

آغازگر برنامه‌های جشنواره، "ینس کریستین گروندال" (Jens Christian Grondahl)، نویسنده دانمارکی بود و آخرین سخنران نیز، "اورهان پاموک" داستان‌نویس ترکیه‌ای و برنده جایزه نوبل که چند سالی است کشور خود را ترک کرده و اکنون در آمریکا اقامت دارد.

مهاجرت برای ادامه حیات

ینس کریستین گروندال، برنده جایزه ادبی ایمپک دوبلین در سال 2006، از نویسندگان موفق اروپاست که آثارش در بیش از سی کشور جهان منتشر شده است.

موضوع سخنرانی او تاثیر مهاجرت در زندگی نویسندگان و چگونگی بازتاب آن در جهان داستانی مخلوق آنان بود. مهاجرت از نگاه گروندال معنایی تراژیک پیدا می‌کند، به‌خصوص آن‌گاه که این تصمیم سرنوشت‌ساز در پی فشارهای سیاسی گرفته می‌شود. گروندال این رخداد را چنین تعریف کرد: "ترک خانه، سفر، تغییر و آزاد بودن؛ نه برای این‌که کسی بشود یا به رنگ دیگری دربیاید؛ خیلی ساده، فقط برای این‌که وجود داشته باشد."

اورهان پاموک، مهمان ویژه جشنواره

مهمان ویژه این جشنواره، اورهان پاموک بود و با سخنرانی او جشنواره ادبی پاسا پورتا به کار خود پایان داد. پاموک نیز در سخنرانی خود به نوعی مضمون مهاجرت را مورد توجه قرار داد، اگرچه موضوع سخنرانی او خیلی گسترده‌تر از این بود و مباحث متنوعی همچون ترکیه و اروپا، ناسیونالیسم و ناآرامی‌های جهان امروز را در برمی‌گرفت.

پاموک پس از این سخنرانی در جمع هواداران خود حاضر شد که از بروکسل و شهرهای اطراف آن به دیدار او آمده بودند و تا ساعاتی بعد کتاب‌های خود را که به زبان‌های مختلفی ترجمه شده بودند، برای هوادارانش امضا می‌کرد.

حضور نویسندگان ایرانی در جشنواره

در این جشنواره نویسندگان و روزنامه‌نگارانی از ایران نیز حضور داشتند که در بخش‌های مختلف جشنواره به ایراد سخنرانی پرداختند.

آسیه امینی (شاعر و فعال حقوق زنان)، پگاه احمدی (شاعر) و پروین اردلان (روزنامه‌نگار و پژوهشگر) از جمله آنها بودند که در باب مسائل گوناگونی صحبت کردند.

موضوع صحبت‌های پروین اردلان، چالش‌های نویسندگان مهاجری بود که به واسطه بورسیه‌های ادبی یا روزنامه‌نگاری راه غرب را در پیش گرفته‌اند و پس از پایان بورسیه به حال خود رها شده‌اند. پیشنهاد پروین اردلان برای این نویسندگان، اجتماع آنها در قالب یک انجمن بود که فعالانه مسائل همه آنها را پی‌گیری کند.

آسیه امینی نیز در یکی از برنامه‌های ویژه جشنواره، از شیرین عبادی، فعال حقوق بشر و برنده جایزه صلح نوبل سخن گفت. در این برنامه نویسندگانی از کشورهای مختلف جهان، مانند سوریه، مصر و... درباره چهره‌های فرهنگی شاخص سرزمین خود که علیه سانسور مبارزه می‌کنند، صحبت کردند.

پگاه احمدی هم در برنامه "نامه‌هایی به اروپا" حاضر شد و متنی را که پیش از این در کتابی با همین عنوان "نامه‌هایی به اروپا" منتشر شده بود، برای حاضران خواند. این کتاب چنانچه از نامش برمی‌آید ساختار نامه‌نگاری دارد و تنگناهای سیاسی و مسائل حقوق بشر در کشورهای فاقد آزادی بیان از نگاه نویسندگان آن کشورها بازگفته می‌شود.

برنامه‌های جانبی جشنواره

در این جشنواره نهادهایی چون پن جهانی و آیکورن نقش چشم‌گیری داشتند، به شکلی که بیشتر برنامه‌های جانبی جشنواره با همکاری آنها برگزار شد. این برنامه‌ها موضوعات مختلفی را شامل می‌شدند از جمله میزگردهایی درباره آزادی بیان و موانع آنها، مسائل و چالش‌های ترجمه و نشر آثار نویسندگان مهاجر و ... همچنین برنامه گفت‌و شنودی نیز با اعضای پارلمان اتحادیه اروپا برگزار شد که در آن راهکارهایی برای گسترش دامنه همکاری میان نهادهای مرتبط با نویسندگان و این اتحادیه ارائه شد.

جشنواره ادبی پاسا پورتا به شکل سالانه در آخرین روزهای ماه مارس در شهر بروکسل، پایتخت بلژیک برگزار می‌شود. این جشنواره از فلسفه "پاسا پورتا" پیروی می‌کند که از مفاهیم اصلی آن می‌توان به تبادلات فرهنگی و گفت‌وگوهای چندزبانه، آزاد و فرامرزی اشاره کرد.