نامزد اسکار بهترین مستند؛ ممنوع برای نمایش عمومی در مصر

فیلم مستند "میدان" که در کنار چهار فیلم دیگر به فهرست نهایی جایزه اسکار ۲۰۱۴ در بخش بهترین فیلم مستند سال، راه یافته، هنوز در مصر به نمایش در نیامده و مقام های مصری هنوز برای نمایش عمومی آن مجوز صادر نکرده اند.

جیهان نجیم،‌ کارگردان فیلم گفته است که سه ماه پیش از مقامات مصری پروانه نمایش تقاضا کرده اما هنوز پاسخی دریافت نکرده است.

فیلم میدان که گزارش تصویری زنده ای از انقلاب مصر است، مستندی بلند (۹۵ دقیقه) است که میدان معروف تحریر (آزادی) قهرمان اصلی آن است. میدان تحریر نقش مهمی در انقلاب مصر ایفا کرد و بارها صحنه رویارویی خشونت آمیز جوانان انقلابی با نیروهای امنیتی نظام حسنی مبارک بود.

انقلاب به طور مقطعی در ۲۵ ژانویه ۲۰۱۱ با استعفای حسنی مبارک، رئیس جمهور پیشین، به پیروزی رسید، اما بعد به اختلافات داخلی و دور هرز خشونت گرفتار آمد که به طور عمده انقلابیون اسلامگرا را در برابر ارتشیان و سایر نیروهای سکولار قرار داد.

جیهان نجیم، مستندساز ۳۹ ساله مصری، کوشیده است گزارشی عینی و بی طرفانه از انقلاب مصر ارائه دهد. او که خود در نزدیکی میدان تحریر به دنیا آمده،‌ عقیده دارد که تنها سینماگران مصری هستند که می توانند تصویر واقعی انقلاب را به روی پرده بیاورند.

خانم نجیم در روزهای طوفانی که به برکناری حسنی مبارک در ۲۵ ژانویه منجر شد با دوربین خود حضور داشت. او سپس فراز و فرودهای پس از انقلاب را دنبال کرد. اعتلای اخوان المسلمین و پیروزی نماینده آنها محمد مرسی را ثبت کرد و سرانجام بر اعتراضاتی شهادت داد که به برکناری مرسی توسط ارتش در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۳ منجر شد.

خانم نجیم گفته است که خود او و همکاران سازنده فیلم بارها با مزاحمت نیروهای امنیتی روبرو شده و از دست آنها کتک خورده اند.

سه گرایش در انقلاب مصر

فیلم برای ارائه تصویری همه جانبه و واقعی از سیر انقلاب مصر به سرگذشت سه مرد جوان پرداخته که در انقلاب شرکت فعال داشتند و اکنون با حیرت و تردید به سرنوشت آن می نگرند.

اولی هنرمندی مصری است که به خانواده ای با سنت مبارزاتی چپ تعلق دارد. او با این که در بریتانیا زندگی می کند به میهن خود عشق می ورزد،‌ خواهان سربلندی و بهروزی مردم آن است و می کوشد صدای حق طلبانه مردم مصر را به گوش مردم مترقی جهان برساند. او عقیده دارد که انقلاب در مرحله ای دشوار قرار گرفته اما مردم با کسب تجربه از بحران کنونی بیرون می آیند و انقلاب سرانجام به اهداف خود خواهد رسید.

راوی دوم، مردی از مبارزان باتجربه پیرو راه و رسم اخوان المسلمین است. او در زمان رژیم حسنی مبارک، زندان و شکنجه را تجربه کرده و در آرزوی برقراری حق و عدالت در فعالیت انقلابی شرکت کرده است. اما او امروز اعتماد خود را به اخوان از دست داده است، زیرا معتقد است که این گروه مقتدر و اسلامگرا، در طلب قدرت به آرمان انقلاب پشت کرد و به سرکوب انقلابیون دست زد.

و مهمتر از همه احمد، فرزند توده زحمتکش است که فیلمساز او را در مرکز توجه قرار داده. او نمونه عینی جوانان انقلابی خیزش "بهار عربی" است. او جهان بینی و جهت فکری روشنی ندارد. تشنه حق و عدالت است و این تنها انگیزه او برای شرکت در انقلاب بوده است.

احمد در زندگی همیشه زحمت کشیده و هرگز طعم شادی و خوشبختی را نچشیده است. امید داشته که با طغیان علیه ظلم و فساد آینده بهتری را برای خود و همنوعان خود تأمین کند،‌ اما این ارزو نقش بر آب شده است، زیرا باز هم آنها اسیر فقر و محرومیت هستند. احمد هم ارتش و هم نیروهای انقلابی را در بر باد رفتن آمال انقلاب مقصر می داند.

نامزدی فیلم میدان برای جایزه اسکار، بحثی گسترده در رسانه های مصر و دنیای مجازی به راه انداخته است. بسیاری این فیلم را روایتی غربی از انقلاب مصر می دانند که یک سینماگر مقیم آمریکا مطابق میل و سلیقه رسانه های غربی تهیه کرده است.

در برابر، خانم نجیم به رویترز گفته است که سازندگان فیلم به دنبال موفقیت هنری یا تجارتی نبوده بلکه بر آن بوده اند که تصویری واقعی از نقش مردم در انقلاب مصر عرضه کنند، از این رو با تمام نیرو می کوشند که فیلم هرچه زودتر در مصر به نمایش عمومی گذاشته شود.

فیلم میدان جوایز زیادی را برنده شده است. از جمله جایزه بهترین فیلم مستند منتخب مردم در سپتامبر ۲۰۱۳ در جشنواره سینمایی تورنتو و در ماه دسامبر جایزه بهترین فیلم کانون بین المللی فیلم های مستند و همچنین جایزه بهترین فیلم مستند را در جشنواره سینمایی دوبی از آن خود کرد.

این فیلم سال گذشته که هنوز کامل پایان نیافته بود، در جشنواره فیلم ساندنس برنده جایزه مخاطبان شد.