نورهای رنگارنگ اتو پینه، هنرمند آلمانی، در موزه هنرهای معاصر تهران

برای نخستین بار آثاری از اتو پینه، از سرشناس ترین هنرمندان مدرن و یکی از بنیانگذاران هنرهای نوری و حرکتی در موزه هنرهای معاصر تهران به نمایش در آمده است.

در این نمایشگاه تعدای از مهم ترین آثار هنری او با عنوان رنگین کمان در کنار مجموعه های متفاوت دیگری از آثارش نظیر آثار گرافیکی، سرامیکی، شیشه ای و بادکنکی به نمایش گذاشته شده اند.

اتو پینه از بنیانگذاران گروه "زیرو" یا "صفر" و شاید سرشناس ترین عضو این گروه باشد، اما کارهایش پیشتر در ایران به نمایش در نیامده بود.

با نمایش آثار او پینه، هنرمندان و علاقه مندان ایرانی فرصت یافتند که نمونه هایی از کارهای سه عضو گروه زیرو را ببینند. پیشتر آثار هاینس ماک و گونتر اوکر، دو عضو دیگر این گروه، نیز در موزه هنرهای معاصر به نمایش گذاشته شده و مورد استقبال قرار گرفته یود.

اتو پینه سال گذشته در ۸۶ سالگی در برلین درگذشت، اما پیش از مرگش با برپایی این نمایشگاه در موزه هنرهای معاصر موافقت کرده بود و به همین دلیل، تعدادی مجسمه شیشه ای با الهام از مساجد اصفهان و تحت تاثیر رنگ آبی فیروزه ای خلق کرد.

تعدادی از این آثار نیز به همراه برخی کارهای معروف او مثل "فضای نوری پراگ" و سه اثر به نام "ارواح نور" در این نمایشگاه به نمایش گذاشته شده است.

نمایشگاه آثار اتوپینه، با حضور میشاییل فرایهر فون اونگرن - اشتنبرگ، سفیر آلمان در ایران، تیل برکنر مدیر گالری برکنر در آلمان، هانیس گونتر تورن، مدیر هنری این نمایشگاه، و مجید ملا نوروزی مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی وزارت ارشاد در موزه هنرهای معاصر تهران افتتاح شد.

تیل برکنر مدیر گالری برکنر در نشست خبری افتتاح نمایشگاه اتو پینه در موزه هنرهای معاصر گفت: "اتو پینه در ۱۴ سالگی در جنگ جهانی دوم به عنوان سرباز در آلمان حضور داشت. در ۱۵ سالگی در جریان این جنگ زندانی شد و کودکی اش را درتاریکی گذارند چرا که برای محافظت در برابر بمباران نباید چراغ ها را روشن می کرد. با پایان جنگ و شروع صلح امکان روشن کردن چراغ ها فراهم شد و این نور به سمبل زندگی برای اتو پینه تبدیل شد."

او همچنین افزود: "اتو پینه تلاش کرد که از صفر شروع کند و به همین منظور گروه "زیرو" به معنی صفر را راه اندازی کرد، برای این گروه مهم بود که مرزهای اروپا برداشته شود و اعتماد دوباره میان مردمی که با هم همصحبت نبودند، شکل بگیرد."

اتوپینه از پیشگامان هنر مدرن، از امکانات بصری نور و حرکت در آثارش بهره گرفته و کارهایش را بیرون از قاب های محدود، در فضایی آزاد آفریده است.

در کارهای اتو پینه، نور عنصری اصلی و حذف ناشدنی است، اما او در هر کارش، به شیوه ای خلاقانه نور را به کار گرفته یا آن را بازنمایانده است.

او همچنین از تکنولوژی های جدید مثل لیزر و هولوگرافی (تمام‌نگاری) در کارهایش بهره می گرفت و از هنرمندان پیشگام در عرصه «اسکای آرت» (آفرینش هنر در آسمان) به حساب می آمد.

اتو پینه در سال ۱۹۲۸ در باد لاسفه آلمان به دنیا آمد. در فاصله سال های ۱۹۴۹ تا ۱۹۵۳ به تحصیل در رشته های نقاشی و آموزش هنر در آکادمی هنرهای مونیخ و آکادمی هنرهای دوسلدورف پرداخت. در سال های ۱۹۵۳ تا ۱۹۵۷ نیز در دانشگاه کلن، تحصیلاتش را در رشته فلسفه ادامه داد.

اتو پینه در سال ۱۹۵۷ گروه صفر را به همراه هاینس ماک و بعدها گونتر اوکر در دوسلدورف آلمان بنیانگذاری کرد. نام این گروه از لحظه پرتاب در شمارش معکوس یک موشک گرفته شده است.

از این گروه، به عنوان اولین حرکت گروهی آوانگارد در آلمان پس از جنگ جهانی دوم یاد می شود

اتو پینه در سال ۱۹۶۴ به عنوان استاد مدعو تدریس در دانشگاه پنسیلوانیا را آغاز کرد. از سال ۱۹۶۸ به تدریس در دانشگاه ماساچوست پرداخت و از سال ۱۹۷۴ تا ۱۹۹۳ مدیریت مرکز هنرهای تجسمی پیشرفته در این دانشگاه را بر عهده داشت.

او البته بزرگترین اثر هنری خود را پیش از شکل دادن این گروه و در سال ۱۹۷۲ در ابعادی ۴۰۰ متری با عنوان "رنگین کمان المپیک" ساخت. این اثر بعدها به نماد صلح تبدیل شد.

اتو پینه در ۱۷ جولای ۲۰۱۴ در یک تاکسی و زمانی که در حال رفتن به موزه ملی نو برلین برای تدارک افتتاح یک نمایشگاه اسکای آرت بود، درگذشت.

گروه زیرو در ایران

سفیر آلمان در ایران نیز در نشست خبری افتتاح نمایشگاه آثار اتو پینه به رابطه فرهنگی و هنری بین دو کشور و افزایش توریست های آلمانی در ایران اشاره کرد و گفت :"هنر بخشی از جامعه است و همان طور که مردم آلمان به هنر ایران علاقه دارند به همان اندازه مردم ایران نیز به هنر آلمان علاقه‌مند هستند و اگر این علاقه وجود نداشته باشد، سفارت نمی تواند آن را ایجاد کند اما وقتی این علاقه‌مندی هست، سفارت می تواند در زمینه معرفی بیشتر هنر و هنرمندان آلمانی فعالیت کند. "

سفیر آلمان اظهار امیدواری کرد که این همکاری ها ادامه پیدا کند و تعاملات فرهنگی و هنری بیشتری بین دو کشور ایران و آلمان برقرار شود.

سال ۱۳۹۳ همزمان با برپایی نمایشگاه آثار خارجی گنجینه موزه با موضوع "از امپرسیونیسم تا امروز – تاریخ معاصر چاپ های دستی" که با همکاری گالری «برکنر» در دوسلدورف برگزار شد سیزده اثر از هاینس ماک و گونتر گراس نیز به موزه هنرهای معاصر تهران اهدا شد.

مجید ملانوروزی، مدیر موزه هنرهای معاصر نیز در نشست مطبوعاتی این نمایشگاه ضمن قدردانی از همکاری سفارت آلمان در ایران و گالری برکنر گفت :" اگر همکاری این افراد و موسسات نبود، امکان برپایی این نمایشگاه و گردآوری این آثار از کشورهای آمریکا، آلمان و ... در شرایط تحریم به ایران فراهم نمی شد."

مدیر کل دفتر هنرهای تجسمی درباره برپایی نمایشگاه اتو پینه در تهران گفت :" امیدوار بودیم اتو پینه در زمان برپایی این نمایشگاه در ایران حضور داشته باشد اما وی سال گذشته درگذشت و این امکان فراهم نشد اما خانواده او به جهت علاقه ای که این هنرمند به ایران داشت و برای این نمایشگاه هم با الهام از مسجد امام اصفهان آثار را ساخته بود، تلاش کردند که این نمایشگاه در موعد مقرر برپا شود که باید از این بابت از بنیاد پینه و خانواده او نیز قدردانی کنیم."

نگاه نزدیک تر به آثار پینه

او نقاشی است که بوم و قلم مو را کنار می گذارد اما جوهره و ذات نقاشی را با نور و رنگ و حرکت نگه می دارد. به این ترتیب نقاشی هایش به همان اندازه که سیال می شوند، ناب هم می شوند.

تخیل مهارناپذیر و جهان رویایی اتو پینه در محدوده قاب یک تابلو نمی گنجید. استفاده از نور، آتش و دود و سایه، به او این امکان را می داد که ابعادی تازه به تصاویر بدهد، بعد سوم آنها را در شکست نور هویدا کند و جلوه هایی از جهان شاعرانه و شگفت انگیز ذهنی اش را به نمایش بگذارد.

شبکه های پیچیده نور، رنگین کمان ها، لامپ ها، چلچراغ ها و ... در بیشتر آثار او تنها زیبایی هایی تجریدی نیستند و اغلب همچون اشاراتی به روشنایی، صلح، رویا و آزادی درک می شوند.

اتو پینه شیفته عناصر طبیعی بود اما به شکلی کاملا متفاوت و به دور از گرایش های متداول در دهه های ۶۰ و ۷۰ میلادی.

او با تاملی فلسفی و اتکا بر عناصری طبیعی چون نور، آتش، آسمان، خاک و دود، نشانه هایی از شور حیات را در لحظه هایی جادویی پدیدار می کند.

این رفتار تغزلی با نور، که با بی قید و مرزی سرخوشانه ای همراه است، مواجه های شهودی با عالم هستی و کیهان را بازمی نماید که دامنه تخیلی اش از خود و هنرمند و پیرامونش تا اعماق کیهان گسترده است.