اخراج ایرانیان از کشورهای عربی؛ تصمیم جدی یا تهدید غیر عملی؟

همزمان با طرح ادعاهای اعضای شورای همکاری خلیج فارس درباره دخالت ایران در ناآرامی‌های بحرین و اعزام جاسوس از سوی این کشور به کویت، برخی رسانه‌های عربی، خواهان در پیش گرفتن تدابیری برای کاستن از تعداد ایرانیان مقیم کشورهای عربی و حتی اخراج آنها شده‌اند.

در هفته گذشته، ۸۶ درصد شرکت‌کنندگان در نظرسنجی یکی از سایت‌های خبری کویت، خواهان جایگزینی نیروی کار ایرانی در کشورهای عربی، با کارگران عرب شدند.

در نظرسنجی سایت خبری السیاسه، از مراجعه‌کنندگان به این سایت پرسیده شده بود که آیا از جایگزینی کارگران ایرانی مشغول به کار در کشورهای حاشیه خلیج فارس، با کارگران عرب حمایت می‌کنند؟ نزدیک به ۸۶ درصد شرکت‌کنندگان در نظرسنجی، به این سئوال پاسخ مثبت دادند و تنها ۱۳ درصد آنها مخالف بودند.

همچنین نظرسنجی دیگری در این سایت در جریان است که در آن در باره اخراج مهاجران شیعی مرتبط با "حزب‌الله" و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس پرسیده شده است.

این نظرسنجی در شرایطی در یکی از سایت‌های خبری کویت منتشر می شود که روز یکشنبه، ۱۴ فروردین، وزیران خارجه کشورهای عرب حوزه خلیج فارس، بعد از نشستی اضطراری در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، در بیانیه‌ای مشترک از آنچه دخالت ایران در امور داخلی و توطئه‌چینی علیه امنیت ملی خود خواندند، به شدت انتقاد کردند.

هفته گذشته هم شیخ محمد الصباح، وزیر خارجه کویت اعلام کرد که این کشور، سه دیپلمات ایرانی را به اتهام جاسوسی، عنصر نامطلوب شناخته و اخراج می کند.

با این حال، مقامات رسمی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، هنوز درباره اخراج ایرانیان ساکن این کشورها اظهارنظر رسمی نکرده‌اند.

حمید مجتهدی، وکیل و حقوقدان در دوبی، می‌گوید: "بحث اخراج ایرانیان از کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، از نظر اجرایی، موضوعی سئوال‌برانگیز است، چون اغلب کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله امارات متحده عربی، برای خارجیان ویزای اقامت سه ساله صادر می‌کنند که قابل تمدید است. در نتیجه منظور از اخراج شهروندان یک کشور، بیشتر به معنای تمدید نشدن ویزای اقامت قانونی آنها است."

او یادآور می‌شود: "در سال‌های اخیر دولت امارات متحده عربی تصمیم گرفت که برای گذرنامه‌های ایرانی، ویزای اقامت سه ساله صادر نکند که به معنای محدود کردن اقامت ایرانیان در این کشور است و بیشتر این محدودیت‌ها هم شامل افرادی می‌شود که در یک دهه اخیر وارد این کشورها، به ویژه امارات متحده عربی شده‌اند."

به گفته آقای مجتهدی، رقم دقیقی از تعداد ایرانیان ساکن امارات متحده عربی ثبت نشده است، ولی گفته می‌شود که بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار ایرانی مقیم این کشور هستند.

دولت‌ها در مناقشه؛ شهروندان تحت فشار

رضا قاسمی، سفیر ایران در کویت در سال‌های پیش از انقلاب و مدیر کانون ایران در لندن، معتقد است که ایرانیان، به ویژه ایرانیان شیعه مقیم کشورهای عربی از جمله کویت، همیشه تحت فشار نهادهای رسمی این کشورها بوده‌اند.

آقای قاسمی با اشاره به حضور نزدیک به ۴۰ هزار ایرانی فعال در کویت در فاصله سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۷۸ میلادی که او سفیر ایران در کویت بود، تصریح می‌کند: "آن زمان، حتی کویتی‌های ایرانی‌الاصل یا کویتی‌هایی که عقاید شیعه داشتند، از سمت‌های مهم کنار گذاشته و حذف می‌شدند. از جمله وزیر نفت وقت و برخی نماینده‌های مجلس کویت به همین دلیل، کنار گذاشته شدند و به تدریج از دایره قدرت کنار رفتند."

او یادآور می‌شود که "بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، دولت کویت برای راضی کردن مقامات جمهوری اسلامی، عناصر فعال سلطنت‌طلب را هم از این کشور اخراج می‌کرد."

کمی پیش از آغاز جنگ ایران و عراق هم شهروندان ایرانی‌الاصل عراق ناگزیر به مهاجرت از این کشور شدند و عملا دولت صدام حسین آنها را از عراق اخراج کرد.

در آبان سال ۱۳۸۸ هم خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، از اخراج ایرانیان مقیم امارات متحده عربی خبر داده و نوشته بود که بیش از ۵۰۰ ایرانی با بیش از ۲۵ سال سابقه اقامت در امارات، از سوی مقامات این کشور اخراج شده اند.

آن زمان، بروز بحران اقتصادی و مشکلات مالی مرتبط با پروژه‌های در حال اجرا، دلیل این اقدام دولت امارات متحده عربی اعلام شد.

جاسوس‌های ایران در بحرین؛ ادعا یا بهانه‌جویی؟

در بیانیه اخیر شورای همکاری خلیج فارس، آنچه که "دخالت‌های ایران در امور داخلی بحرین" و نیز "دخالت آشکار ایران در کویت از طریق ایجاد شبکه‌های جاسوسی در خاک این کشور" خوانده شد، مورد توجه قرار گرفت.

جاسم حسین، عضو پارلمان بحرین در گفت و گو با بی‌بی‌سی فارسی طرح چنین اتهاماتی را ناشی از فضای منفی حاکم بر نشست شورای همکاری خلیج فارس می‌داند و معتقد است که "بخشی از این شرایط به دلیل درگیری‌های پنهانی است که بین عربستان سعودی و ایران جریان داشته است."

او درباره احتمال اخراج ایرانیان مقیم کشورهای عربی، یادآور می‌شود که "کارگران ایرانی زیادی در بحرین فعالیت نمی‌کنند و ایرانیان معدودی هم که در کویت هستند، بیشتر به عنوان ماهیگیر یا تاجر فعالیت می‌کنند و به صادرات و واردات مشغولند. هرچند در بحرین، افرادی با اصلیت ایرانی هستند که شهروند این کشور محسوب می‌شوند و دیگر نباید آنها را به عنوان ایرانی در نظر داشت."

این عضو پارلمان بحرین تصریح می‌کند: "احتمالا بعضی‌ها دوست دارند که شاهد درگیری بیشتر کشورهای عربی با ایران باشند و حتی شهروندان ایرانی هم از این کشورها اخراج شوند، ولی این اقدام، خطرهایی هم دارد."

جاسم حسین معتقد است که "با توجه به فعالیت ایرانیان در بخش‌های اقتصادی کشورهای عربی، اخراج آنها می‌تواند تاثیری منفی بر اعتبار و نیز وضعیت اقتصادی این کشورها داشته باشد. ضمن آن که چنین اقدامی، در منطقه تنش‌زا می‌شود و چندان عملی به نظر نمی رسد."

کمی بعد از آغاز تظاهرات مخالفان دولت در بحرین بود که برخی رسانه‌های محلی این کشور از حضور عوامل ایرانی در اعتراضات خیابانی و نقش آنها در کشته شدن معترضان در خیابان‌های بحرین خبر دادند و گفتند که این عوامل برای شدت دادن به اعتراضات، شیعیان معترض را هدف قرار داده‌اند.

اما جاسم حسین، نماینده پارلمان بحرین، تصریح می‌کند که "شرایط امروز، طوری نیست که هر کشوری بتواند به راحتی، جاسوس‌ها و عواملش را به خیابان‌های کشورهای دیگر بفرستد، بدون آنکه آنها شناسایی یا بازداشت شوند. در نتیجه می‌توان این موضوع را بیشتر ناشی از تلاش برخی کشورها برای تحت فشار قرار دادن دولت ایران، سرد کردن روابطش با کشورهای عربی و در نهایت، حذف ایران از صحنه دیپلماتیک منطقه دانست."

یکی از نتایج سردی روابط دیپلماتیک، فشار بر ایرانیان ساکن کشورهای عربی است و به طور طبیعی، بیشتر فشارها بر افرادی عادی و کسانی وارد می‌شود که به طور قانونی در این کشورها حضور دارند ولی فعالیت‌هایشان در کارایی و گردش مالی بخش اقتصادی کشور میزبان چشمگیر نیست.