مین، دوست و دشمن نمی‌شناسد

انفجار مین، و تلفات و مصدومان احتمالی آن از آن دست اخباری است که بیشتر انتظار می‌رود که گزارش‌های آن مربوط به مناطق مرزی در غرب ایران باشد، اما این بار خبر انفجار مین در کویر لوت و کشته شدن امیر طالبی، مدیر عامل موسسه کاوشگران حیات وحش پارت، محقق و عکاس حیات وحش، باعث نگرانی و تعجب مخاطبان شد.

وجود مین در کویر لوت، در مرکز ایران. در حالی که تا کنون تمام آمارهای موجود مین مربوط به مناطق غربی و جنوب غربی بود.

امیر حسین خالقی، در یادداشتی در روزنامه <link type="page"><caption> اعتماد</caption><url href="http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2880626" platform="highweb"/></link> در این خصوص نوشت: "غرب ایران، تنها جولانگاه مین‎ها نیست. در سال ١٣٨٩ در برنامه سرشماری که توسط پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در 'پناهگاه حیات وحش نایبندان' طبس در حاشیه لوت شمالی صورت می گرفت، شرکت داشتم. بهمن نجفی، مسئول سابق محیط زیست طبس از جریان مین گذاری‌هایی که برای مقابله با اشرار در آن کویر صورت گرفته برایم تعریف می کرد که حتی یکی دوبار در جریان تعقیب و گریزها، خود ماموران نیروی انتظامی روی این مین‌ها رفته و شهید شده‌اند. حضور مین در مناطق مرزی قابل فهم تر بود تا وسط کویرهای ایران."

این حادثه‌ در حالی روی داد که به گفته دیگر اعضای <link type="page"><caption> تیم سفر کننده به کویر لوت</caption><url href="http://wildlifediscovery.ir/fa/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-2/" platform="highweb"/></link> ماموران نیروی انتظامی این بخش به آنها گفته بودند که این منطقه "جزء مناطق مین‌گذاری شده نبوده است."

نخستین بار در بهمن ماه ۱۳۸۳ بود که سخنگوی ستاد مبارزه با<link type="page"><caption> قاچاق کالا</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/blogs/2013/10/131026_l45_viewpoint_lamdmine.shtml" platform="highweb"/></link> اعلام کرد: "قرار است به عنوان یکی از راه‌های مقابله با قاچاق کالا در کشور اقدام به کاشت مین شود."

این سخنان در همان زمان انتقادات بسیاری به دنبال داشت، فعالان محیط زیست و فعالان اجتماعی با انتقاد از چنین سخنی، استفاده از مین در مرزهای شرقی را خطرناک دانسته و معتقد بودند به دلیل روندگی خاک این منطقه و وضعیت بیابانی و خشک این منطقه احتمال جا به جایی این مین‌ها به مناطق مسکونی بسیار زیاد است، ضمن آنکه هزینه پاکسازی مین به مراتب از کاشت آن بیشتر است و برای مقابله با اشرار و قاچاقچیان می‌توان از راههای کم هزینه‌تری بهره جست.

این بحث در آن زمان مسکوت ماند تا این که براساس گزارش‌های منتشر شده، وزارت امور خارجه ایران در نامه ای در ماه فوریه سال ۲۰۰۷ خطاب به یک سازمان جهانی نظارت بر مین روبی نوشت: "مرزهای ایران گسترده هستند و می توانند گذرگاهی برای عبور و مرور قاچاقچیان و تروریست ها باشند، بنابراین نهادهای دفاعی ایران استفاده از مین های زمینی را به عنوان یک ساز و کار دفاعی پذیرفته اند."

این سخنان مجددا موجب واکنش‌هایی شد، ثریا عزیزپناه، مدیرعامل کانون مشارکت در مین روبی در همان سال با انتقاد از چنین رویکردی به رادیو فردا گفته بود: "<link type="page"><caption> استفاده از مین</caption><url href="http://www.radiofarda.com/content/f2_International_Day_for_Mine_Awareness/442226.html" platform="highweb"/></link>، راه درستی برای مقابله با قاچاقچیان و تروریست ها نیست. مرزهای شرقی کشور ما در واقع خط ترانزیت مواد مخدر است و سال‌ها است که ایران با این مسئله درگیر است، اما از نظر کانون مشارکت در پاکسازی مین، گذاشتن مین‌های جدید یا باقی گذاشتن مین‌هائی که از قبل وجود داشته، در واقع، راه مقابله با قاچاقچیان نیست."

این موضوع مسکوت ماند و مقامات انتظامی و امنیتی در خصوص آن هیچ اظهار نظری نکردند، تا این که خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در آبان ماه سال جاری در گفت و گویی با اسماعیل احمدی مقدم، <link type="page"><caption> فرمانده نیروی انتظامی</caption><url href="http://isna.ir/fa/print/92082716428/%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%B2%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA" platform="highweb"/></link> از قول وی نوشت: "ممکن است از تله‌های انفجاری، آن هم در کمین‌ها و به صورت تاکتیکی و محرک در عملیات‌ها همچون مسیر کاروان‌های موادمخدر یا گروه‌های تروریستی که وارد کشور می‌شوند،‌ استفاده شود. اما مین‌کاری نداریم بلکه در سال‌های اخیر که وزارت دفاع اهتمام زیادی در راستای پاکسازی مین‌های به جای مانده در زمان جنگ به خرج داده‌ است کمکشان کرده‌ایم. در طرح‌های انسداد مرز، کانال، دیوارکشی، استفاده از رادار، گشت و پاسگاه داریم، اما کاشت مین ثابت در طرح و برنامه نداریم. چرا که در طول زمان مشکلات زیادی ایجاد می‌کند و خط و مشی ما نیست."

براساس آمار مرکز مین زدایی چهار میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار از وسعت پنج استان مرزی و درگیر با جنگ عراق علیه ایران آلوده به مین و مواد منفجره است.

کار پاکسازی مناطق آلوده به مین در مناطق غربی و جنوب غربی ایران از سال ۱۳۶۶ توسط نیروهای ارتش، سپاه و بسیج آغاز شد که این پاکسازی از سال ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۲ برعهده وزارت کشور بوده و از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۹ مرکز مین‌زدایی کشور وابسته به وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح عهده‌دار آن شد.

وزیر دفاع ایران در دوران محمود احمدی‌نژاد گفته بود که تا سال ۱۳۹۱ تمام زمین‌های آلوده به مین پاکسازی می‌شود، اما برخی از صاحبنظران در این حوزه از مسئله دیگری ابراز نگرانی می‌کنند و آن میادین مین جدیدی است که در طول این سالها و پس از جنگ، برای مبارزه با قاچاق و یا فعالیت‌های گروه‌های مخالف ایران در مرزهای غربی و شرقی کار گذاشته شده و مسئولان ایران تاکنون حاضر به پاسخگویی درباره آن نبوده‌اند.