چاپ "نمونه ادبیات تاجیک" عینی به خط سیریلیک
اتحادیه نویسندگان تاجیکستان ضمن برگزاری یک محفل کتاب "نمونه ادبیات تاجیک" از صدرالدین عینی را معرفی کرد.
به گفته دست‌اندرکاران چاپ "نمونه ادبیات تاجیک"، این کتاب دو بار به حروف فارسی نشر شده و برای بار نخست است که به حروف سیریلیک منتشر می‌شود،
در این محفل که روز 22 اکتبر در تالار اتحادیه نویسندگان تاجیکستان برگزار شد، بسیاری از محققان تاجیک این کتاب را "مهری به دهان پانترکیستان" عنوان کردند که در زمان "تبرتقسیم ملتهای آسیای میانه" و بحث و اختلافات بر سر موجودیت ملت تاجیک در اوایل قرن 20 تألیف شده است.
کتاب "نمونه ادبیات تاجیک" بار اول در سال 1925 منتشر شده و اکنون پس از 80 سال با حمایت مالی نمایندگی بنیاد سوروس در تاجیکستان به طبع رسیده است.
در این کتاب عکسهای نسخه هایی از دستنویسهای صدرالدین عینی و پیشگفتاری از کمال عینی، پسر فقید او نیز که 15 اوت امسال درگذشت، جای داده شده‌اند.
زهرا حلیماوا، رئیس این نمایندگی، ضمن سخنرانی در محفل تأکید کرد که آنها حق چاپ دوباره این کتاب را به بنگاههای طبع و نشر ارائه خواهند کرد، تا در آینده کتاب را با تیراژ بیشتری چاپ کنند.
در این کتاب صدرالدین عینی با دلایل تاریخی و فرهنگی معلومات مفصلی در باره 220 نفر از شعرا و نویسندگان فارس و تاجیک جمع‌آوری کرده است که در میان آنها پنج شاعر زن نیز هستند.
"مهر کلفتی بر دهان پانترکیستان"
پرفسور عبدالهی محمدامیناف می‌گوید که کتاب "نمونه ادبیات تاجیک" یکی از شاهکارهای صدرالدین عینی است.
به گفته وی، صدرالدین عینی در این کتاب نمونه‌هایی از آثار ابوعبدالله رودکی گرفته تا به ظفرخان جوهری استروشنی، آخرین شاعر دوران قبل از شوروی را منعکس کرده است.
آقای محمدامیناف افزود که این اثر صدرالدین عینی اهمیت جهانی و ارزش ادبی، فرهنگی و هنری دارد.
وی گفت: "زمانی که پانترکستان از موجود نبودن ملت تاجیک در آسیای مرکزی سخن می‌راندند و می‌گفتند که این مردم ازبکانی هستند که زیر تأثیر ایران زبان فارسی را آموخته‌اند، اما عینی بزرگ با نوشتن این کتاب به دهان همه پانترکستان مهر کلفت خاموشی زد."
به گفته آقای محمدامیناف، چاپ این کتاب عینی به مقامات وقت و جهانیان از موجودیت یک ملت قوی و بافرهنگ در آسیای مرکزی خبر داد.
خود عینی در کتاب "نمونه ادبیات تاجیک" در این باره می‌نویسد: "از بازی که وقایع را تاریخ قید می‌کند، تا امروز در دیار ماوراءالنهر و ترکستان چنان یک قوم معظم با نام تاجیک استقامت دارد، همچنان زبان و ادبیات ایشان هم رواج یافته آمده است."
"پس معلوم می‌شود که رواج زبان و ادبیات تاجیک در این جایها محض به سبب تسلط سامانیان، یا که مهاجرت ایرانیان نبوده، سبب حقیقی موجودیت یک قوم بزرگ به نام تاجیک که منسوب به عِرق آری(یای)ست، در این جایهاست."
آکادمیسین محمدجان شکوری در سخنرانی خویش در محفل به آن تأکید کرد که کتاب صدرالدین عینی موجب برآشفتگی عده‌ای از مخالفان ملت تاجیک شد و این افراد کتاب عینی را در کنار دو کتاب دیگر فارسی-تاجیکی در سال 1930 به کام آتش کشیدند.
آکادمیسین شکوری برای چاپ کتاب "نمونه ادبیات تاجیک" از کمال عینی، پسر فقید صدرالدین عینی که قبل از مرگش آن را به چاپ آماده کرده بود، و ایرج عینی، نوه نویسنده، قدردانی کرد.
آقای شکوری از آن اظهار تأسف کرد که اخیراً در برخی از رسانه‌ها و عده‌ای از افراد علی‌حده در مورد آثار صدرالدین عینی سخنان به گفته وی "ناشایم" نوشته‌اند، از قبیل این که گویا آثار استاد عینی با لهجه‌های نامفهوم برای تاجیکان نوشته شده باشد.
آقای شکوری این شایعات را بی‌پایه خواند و افزود: "اگر تنها از این کتاب که امروز در دست ماست، یادآور شویم، می‌توان گفت که استاد عینی برای ملت تاجیک خدمت سازگاری کرده است."
کتاب مهم برای جوانان
پرفسور خداینظر عصازاده به خط سیریلیک از چاپ درآمدن این کتاب را بویژه برای جوانان مفید ارزیابی کرد.
آقای عصازاده افزود: "در سال 1926 کتاب "نمونه ادبیات تاجیک" در نشریات شرق آزاد در شهر مسکو به ابتکار ابوالقاسم لاهوتی به حروف فارسی به چاپ رسید. سپس، این کتاب را کمال عینی در ایران به طبع رساند و این نخستین بار است که به خط سیریلیک که اکثر جوانان در تاجیکستان با آن می‌خوانند و می‌نویسند، منتشر شده است."
آقای عصاسزاده می‌گوید که این کتاب زمانی دسترس افراد معدودی شده بود، ولی کتاب چون "شناسنامه ملت" برای تاجیکان است.
به گفته پرفسور عصازاده، این کتاب باید در خانواده هر یک تاجیک باشد. وی می‌گوید که این کتاب اثری نادر برای همه عالمان و دانشجویان عرصه ادبیات‌شناسی است.
"ارمغان بهترین قرن 21"
به گفته برخی از هم‌عصران صدرالدین عینی، در نسخه یکم کتاب مقاله و مواد زیادی که از جانب وی گرد آورده شده بودند، درج نگردیده‌اند. اما چاپ اول کتاب برای تاجیکستان اهمیت بزرگ فرهنگی و سیاسی داشته است.
در نشر تازه اثر گروهی از ادیبان و پژوهشگران معروف، مانند کمال عینی، پسر صدرالدین عینی، نظام قاسم، احمد حاجی یف و عبدالرحمان عبدالمناناف، زحمت کشیده‌اند.
شاعر معروف گلرخسار سفی چاپ دوباره کتاب "نمونه ادبیات تاجیک"را "ارمغان بهترین عصر 21" عنوان کرد. وی می‌گوید با وجود آن که به این محفل افراد اندکی دعوت شده بودند، اما با شنیدن آن که "نمونه ادبیات تاجیک" صدرالدین عینی معرفی می‌شود، بسیاری از علاقه‌مندان ایجادیات استاد عینی به محفل آمدند.
خانم سفی می‌گوید: "من فکر می‌کنم، هر کسی که هویت ملی دارد، باید این کتاب را بخواند. و هر باری که ما به تاجیک بودنمان تأکید می‌کنیم، باید به استاد عینی سپاسگزار باشیم. من به دولت تاجیکستان پیشنهاد دارم که این کتاب را به تعداد یک میلیون عدد چاپ کند و به مردم به طور رایگاه توزیع کند."
کتاب "نمونه ادبیات تاجیک" به تعداد 500 عدد منتشر شده و به گفته دست‌اندرکاران چاپ کتاب، آن به نویسندگان و شاعران به طور رایگان توزیع می‌شود.
همچنین تعدادی از این اثر به کتابخوانه‌های تاجیکستان سپرده خواهد شد، تا بدین وسیله خوانندگان بیشتری توانند از آن استفاده کنند.
صدرالدین عینی از نویسندگان معروف تاجیکستان است که در سال 1878 در یکی از روستاهای نزدیک شهر اخا را متولد شده است. وی نخست در مکتب روستای خود و سپس در برخی از مدارس بخارا تحصیل علم کرده است.
در پایان دوره امارت بخارا، وی به خاطر ارتباط با جریان جدیدیه مدتی زندانی شده و 75 دره یا شلاق خورده است. پس از پیروز‌ی انقلاب اکتبر وی از سرآمدان ادبیات شوروی تاجیک شناخته شد.
صدرالدین عینی از اولین نویسندگان رومان‌نویس در آسیای میانه‌به شمار می‌رفت و بیشتر آثار وی به انعکاس زندگی مردم در امارت بخارا، انتقاد از جهالت منصبداران و گسترش فقر و فساد در آن زمان اختصاص یافته‌اند.
رومانهای "داخونده" و "غلامان" و داستانهای "مرگ سودخور"، "یتیم"، "مکتب کهنه" و "یادداشتها" عینی از مهمترین آثار ادبی وی به شمار می‌آیند.
عینی در کنار تألیف آثار بدیعی به پژوهشهای علمی تاریخ و فرهنگ و ادب گذشته نیز مشغول بود و در سال 1951 اولین رئیس فرهنگستان علوم تاجیکستان انتخاب شده بود. وی در سال 1954 درگذشت.
