بهار عربی و این همه افسانه

معترضان مصری دیگر بار به خیابان آمدند، تونس به سوی دموکراسی حرکت می‌کند. لیبیایی‌ها حاکمشان را به زیر کشیده‌اند اما وفاق ملی‌شان را گذرا می‌بینند.

با وجود این‌ که علی عبدالله صالح سرانجام حاضر به کناره‌گیری شده است، جنگ قدرت در یمن زبانه می‌کشد. حکومت سوریه که از همه طرف در محاصره است، سخت به قدرت چنگ انداخته است. در مراکش اولین انتخابات پارلمانی پس از اصلاح قانون اساسی برگزار شد.

آیا تمامی این‌ها، با همه بیم و امیدهایشان، در یک بهار عربی به هم می‌رسند؟ بعضی از افسانه‌سرایی‌های پیرامون این قیام‌ها از این قرار است:

بهار عربی پدیده‌ای واحد است

شاید اعراب در خشم و سرخوردگی یکی باشند اما هنوز هم به واسطه مرزها و پیامدهای تاریخی و جغرافیایی از هم جدا می‌شوند.

هر قیام و هر انقلاب در حال انجامی، سرشت بارز ملی دارد.

همه بازیگران سیاسی، از جمله اسلام‌گرایانی که زیاد درباره‌شان شنیده‌ایم، باید با این واقعیت کنار بیایند.

دور دور نسل فیسبوک است

آن فعالان بی‌قراری که جرقه‌های بهار عربی را زدند به بهای تجربه آموخته‌اند که از آن نصیبی نخواهند برد.

آنان قلب‌های افکار عمومی غرب را تسخیر کردند اما توده‌های عرب، که مهمتر از مردم غربند، از آنان پیروی نکردند.

اسلام‌گرایان آماده تصاحب خاورمیانه‌اند

این نیز برداشتی نادرست است.

هر کجا که اسلام‌گرایان خوب عمل کرده‌اند، مثلا در تونس، جایی است که از اشتباه‌های گذشته‌شان درس گرفته‌اند.

آن‌‌ها نمی‌توانند به طبقه متوسط و دولت‌های غربی بی اعتنا باشند که برای تجارت و گردشگری به آنها محتاجند.

فلسطین دیگر مهم نیست

این نیز وقتی انبوه مصریان در سپتامبر به سفارت اسرائیل در قاهره حمله کردند در هم شکست.

ماهیت قیام‌های عربی مسائل خارجی چون مساله فلسطینیان و اسرائیل و یا سیاست‌های غرب در منطقه نیست. اما احساسات ضداسرائیلی و ضدآمریکایی از میان نرفته‌اند. (چرا باید چنین انتظاری داشت؟)

دولت‌هایی که در شرایط آزاد انتخاب شده‌اند، با قدرت‌گیری، خود به نحو روشن‌تری اراده مردم خویش در امور خارجی و هم‌چنین امور داخلی را بازتاب می‌دهند.

غرب می‌تواند سرنوشت اعراب را رقم بزند

این افسانه‌ای است که باید از بین برود. کشورهای غربی نمی‌توانند چنین کنند، حتی در لیبی یعنی تنها کشوری که در آن مداخله کرده‌اند.

بخش عمده‌ای از پیروزی‌ تونسی‌ها، با همه دشواری‌های پیش‌رو، ناشی از این بود که آنان خود دیکتاتورشان را سرنگون کردند.

پرسش این است که آیا سایرین نیز از عهده اقدام مشابهی برمی‌آیند؟

*راجر هاردی همکار مهمان مرکز مطالعات بین‌المللی مدرسه اقتصاد لندن و نویسنده کتاب "انقلاب مسلمان: سیاحت اسلام سیاسی" است.