"Бишкекда ҳижобли қизлар кўпайибди"

Ўзбекистонлик фотосуратчи Умида Аҳмедова яқинда Қирғизистон пойтахтида бўлганида унинг эътиборини бишкеклик хотин-қизлар ташқи кўринишидаги ўзгариш ўзига тортди - аввалги ташрифларига нисбатан солиштирганда кўпроқ аёллар диний кийим кийган эдилар.

Умида Аҳмедова Тошкентдаги кўргазмаси ҳақида

8 март - Ўзбекистонда гул байрами ҳамдир

Мен охирги марта Бишкекда бундан икки йил олдин бўлгандим. Бу гал янада кўп аёллар рўмол ўраганларини кўрдим. Бишкек бозорларида, хусусан, "Дордой"да ҳам рўмоллар билан савдо қиладиган қаторлар кўпайган.

Қирғиз аёллари ҳар доим Ўрта Осиёнинг бошқа ўтроқ халқлари аёлларига нисбатан эркинроқ бўлишган. Бу уларнинг кўчманчи ҳаёт тарзи билан боғлиқ эди: аёлнинг, худди эркакдек, от суриши талаб қилинарди, кўчманчи молбоқарларнинг ҳаёти доим қийин бўлган. Қирғиз аёли отни эгарлашни ҳам, қўй сўйишни ҳам, ўтовни қуришни ҳам билиши лозим эди.

Энди эса қирғиз аёллари ташқи кўринишидаги ўзгариш дарров кўзга ташланади, уларнинг бу кийинишларига нисбатан маҳаллий аҳолида қарама-қарши муносабат шаклланган.

"Мен тушунмайман, узоқ вақтлардан буён мусулмон бўлиб келган қирғиз аёллари нега айнан ҳозирга келиб арабча кийимларни қабул қилишяпти? Балки бу бутун дунё исломийлашаётганидандир", - дея фикр билдиради суҳбатдошларимдан бири. Унинг айтишича, бу кийим-бошда Қирғизистондаги аксар маҳаллий яшовчилар учун ноодатий маданият унсурлари мавжуд.

Қирғизистонда исломийлашиш СССР парчаланиб, ўша замонда устун бўлган мафкура ўрнини дин тўлдириши билан бошланган эди, бу нарса бугун мамлакат пойтахтида ҳам кузатилади.

Қирғизистонлик журналист, "МК-Азия" собиқ бош муҳаррири Улуғбек Бобоқуловнинг фикрича, бунга ўз ҳиссасини Президент Атамбоев ҳам қўшди: "Бир-икки йил олдин [президент] қирғизларнинг диндорлигига урғу берарди. У ўзининг ҳар гапига "Қудай буюрса" ("Аллоҳ хоҳласа") деб қўшарди. Айнан у диний уламоларга кўпроқ таянди, у ҳукуматга қарши чиққанларни Аллоҳ суймаслигини уламолар оддий одамларга тушунтиришларини истади".

Бобоқулов сўзларига кўра, бошида диндор кўриниш мода бўлди, кейинроқ эса радикал қарашдаги инсонлар кўзига ёмон кўринмаслик учун "қарийб эҳтиёжга айланди".

Шу тариқа кўплаб қишлоқлардаги дўконлар спиртли ичимликлар билан савдо қилишни тўхтатдилар. Бундай тақиқ давлат органлари томонидан эмас, маҳаллий имомлар ва уларга эргашувчилар томонидан жорий қилинди, дея қўшимча қилади журналист.

"Бу масала жамиятда қаттиқ муҳокама қилинмоқда, бунга кўпчиликнинг муносабати ижобий эмас, - дейди ўз исми-шарифи очиқланишини истамайдиган бишкеклик бошқа бир журналист. - Лекин бу жамият ривожланишининг табиий жараёнидир - чунки олдин эркинликлар, шу жумладан, диний эркинлик ҳам йўқ эди. Энди биз эркинликда яшашни ҳам ўрганишимиз керак. Дин ҳукумат ҳал қилиб беролмаётган кўплаб саволларга жавоб топиб беради".

"Бу муқаррар жараён. Дунёвий ҳукумат халқ учун ҳеч нарса қилмаяпти. Одамлар Оллоҳга умид қилишади", - деб ҳисоблайди бишкеклик яна бир суҳбатдошим.

Айни пайтда Қирғизистонда одамлар қўшни Ўзбекистондагига нисбатан ўзларини эркинроқ ҳис қиладилар, деган фикр уйғонади. Бишкекда суратга олиш мароқли, фотосуратчига ҳеч ким бақирмайди, ҳеч ким ўзини фотообъективдан олиб қочмайди. Мана бу аёл менинг суратга олаётганимни кўриб, раққоса қиёфасига кирди.

Умида Аҳмедова - ўзбекистонлик кинодокументалист ва фотограф