Ўзбекистон ва Россия ўртасига яна "ола мушук ораладими?"

Ўзбекистоннинг АҚШ томонидан ИДга қарши коалицияга таклиф олиши Россия билан муносабатларга таъсир қилиши мумкин. Мутахассисларга кўра, АҚШ шу йўл билан минтақада катта таъсирга эга Россиянинг жиғига тегишга уринмоқда.

Бунгача Россия ҳукумати қочқиндаги Ўзбекистонлик диний уламо Обидхон Қорига суиқасд уринишида гумондор деб топилган Ўзбекистон фуқароси Юрий Жуковскийни Швецияга топширган эди.

Би-би-си Ўзбек хизмати Москвадаги Карнеги институтининг хавфсизлик масалалари бўйича эксперти Алексей Малашенкога мурожаат қилилиб АҚШнинг коалиция борасидаги таклифини қандай талқин қилиш мумкинлигини сўради.

Малашенко: Авваламбор, АҚШ давлат котиби ёрдамчисининг ўринбосари айтган сўзларини таклиф деб талқин қилмаган бўлардим, чунки бу ҳамкорликка ишора ёда бир уриниш холос. Бироқ бундай уриниш айнан Тошкентга қилган сафари чоғида омма олдида янграгани - аҳамиятга эга. Назаримда, бу - америкаликларнинг Ўзбекистонни Россиядан узоқлаштиришга қаратилган бир ҳаракати бўлиши мумкин. Яъни Россиядан ўзбек томони алоқасини мутлақ узиш эмас балки салгина узоқлашишдир. Шунинг учун коалицияда иштирок этиш - бу баҳона ва жуда муносиб баҳона деб айтсак бўлади. Ўзбекистоннинг иштироки коалиция учун унинг таркиби халқаро кучлардан иборат эканлигини ва экстремизмга биргаликда кураш олиб бораётганини тасдиқлайди.

Би-би-си: Агар Ўзбекистон рози бўлса нималар билан ёрдам бериши мумкин?

Малашенко: Мени кечирасиз, лекин Ўзбекистон учун коалицияда ўз жойини топиш қийин бўлади. Ўз аскарларини юбораман деса, у жойда ер устида харбий амалиётлар йўқлиги туфайли амалга ошмайди. Учоқларини юбораман деса, мен ўзбек учоқларини Яқин Шарқ осмонида тасаввур қилолмайман. Хуллас, Ўзбекистон коалицияга қандай ҳисса қўша олишини фараз қилиш қийин. Фақат ўз фуқароларини Яқин Шарққа ёлланишларига йўл қўймасликдан иборат бўлиши мумкин. Лекин бундай хавфсизлик чоралари анчадан бери Ўзбекистонда коалициясиз ҳам ўтказилмоқда. Мен буни ПиАр қадами деб баҳолаган бўлардим. Ўзбеклар таклиф учун миннатдорчилик билдириб, ҳар доимгидек "ўйлаш" учун вақт талаб қилишади. Яъни бу ерда ҳудди Россия билан Ўзбекистон ўртасидаги алоқалар каби хоҳ ҳарбий ҳамкорлик соҳасида бўлсин ёда ОДКБ каби ташкилотларда ҳамкорлиги қандай шаклланаётган бўлса, шу каби кечади. Чунки ўзбеклар жуда кўп ўйлашади, ўз қарорларини жуда кўп ўзгартиришади. Мен буни Ўзбек раҳбарияти олиб бораётган кўп йўналишли сиёсатнинг одатий ҳолати деб таърифлардим.

Би-би-си: АҚШ мулозимининг мазкур таклифи минтақадаги Россия манфаатларига қарши восита сифатида ишлатилган деб айтаяпсиз, лекин бунга жавобан Ўзбек томони мазкур ҳамкорликдан ўз манфаатларини кўзламайдими?

Малашенко: Ўйлайманки, ўзбеклар бундан албатта ўз фойдаларини талаб қилишади, аниқроғи сўрашади. Қандай манфаатлар бўлишини мен билмайман. Эҳтимол уларнинг ҳарбий-техника ҳамкорлигини кенгайтириш доирасида кўзлаган мақсадлари бўлиши мумкин. Яъни америкаликлар ўзбекларни бир синаб кўришмоқчи...

Би-би-си: Ўзбекистон АҚШ билан ҳарбий-сиёсий соҳадаги яқинлашиши Россия сиёсатчиларини қанчалар ташвишлантиради?

Малашенко: Биласизми, Россияни мазкур ҳамкорлик ташвишлантирмайди, балки кўпроқ асабийлаштиради. Бу каби изоҳларнинг нозик жиҳатлари бор. Бугунги кунга келганда Америка билан яқинлашиш вазиятга сезиларли таъсир кўрсатолмаслиги сабаб ташвишлантирмайди. Бироқ келажакда эса сўзсиз таъсир қилиш кучига эга бўлади ва айнан шу жиҳат Россия раҳбариятининг жиғига тегиши мумкин.

Би-би-си: Россия Ўзбек фуқароси Юрий Жуковскийни Швеция талабига мувофиқ экстрадиция қилиш билан расмий Тошкентга "хўжайин кимлигини" кўрсатиб қўйишни назарда тутган деб айтиш мумкинми?

Малашенко: Россия Ўзбекистонни ўз таъсир доирасида сақлаши жуда қийин, лекин "уйда хўжайин кимлигини" шу йўл орқали очиқдан очиқ намоён этиши билан Ислом Абдуғаниевичнинг жаҳлини чиқарган бўлиши мумкин. Чунки Каримовнинг наздида, ягона хўжайин - унинг ўзидир. Ҳар ҳолда унинг уйида ва Марказий Осиёда икки хўжайин бўлса, улардан бири унинг ўзи деб ўйлайди. Шу сабаб Россия - Ўзбекистон муносабатлари ҳозирда жуда мураккаб аҳволда деб ўйлайман. Уларни кенгайтириш масаласида ҳам қўллаб қуватлаётганлар ҳам қарши чиқаётганлар бор. Бугунги кунда пост совет ҳудудида Россия сиёсати қандай шакланиши ва хусусан яхши ишламаётган интеграцион жараёнлар қайси йўналишдан кетишини вақт кўрсатади. Табиийки, буларнинг барига Украина можароси салбий таъсир кўрсатмоқда.

Би-би-си Ўзбек хизмати билан Whatsapp, Telegram ва Viber орқали боғланишни истасангиз, телефонимиз: +44 78-58-86-00-02.

Instagram – BBC UZBEK

Twitter – BBC UZBEK

Odnoklassniki – BBC UZBEK

Facebook- BBC UZBEK

Google+ BBC UZBEK

YouTube - BBCUZBEK (https://www.youtube.com/user/bbcuzbek)

Skype - bbcuzbekradio