Nga và Mỹ đổi điệp viên
Nga và Mỹ chuẩn bị có một cuộc trao đổi gián điệp bị bắt của nhau để Nga nhận về 10 điệp viên hiện bị tạm giam tại Hoa Kỳ.
Theo gia đình một người bị giam ở Nga vì tội cho gián điệp cho CIA, Igor Sutyagin, ông ta dự kiến sẽ lên chuyến bay tới Vienna qua London vào ngày thứ Năm này.
Cùng ông còn có những người khác không nêu tên được trao đổi với Mỹ.
Thời gian qua, Hoa Kỳ bắt 10 người bị tình nghi làm gián điệp cho Nga trên đất Mỹ.
Một nhân vật khác, có tên là Christopher Metsos, bị bắt ở đảo Síp nhưng sau trốn mất.
Nhà chức trách Nga và Mỹ không bình luận gì về các tin tức mà ban đầu được báo chí Nga đăng về vụ trao đổi.
Nhưng cuộc gặp của một nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ với đại sứ Nga ở Washington làm thổi bùng lên các đồn đoán.
Trao đổi điệp viên
Dù vậy, hiện chưa có nhiều tin tức về cuộc nói chuyện giữa Trợ lý Ngoại trưởng William Burns, người từng làm cựu đại sứ tại Moscow và Đại sứ Sergei Kislyak của Nga.
Cũng trong ngày thứ Tư, một phiên tòa tại tiểu bang Virginia xử ba trong số các điệp viên Nga bị bắt gần đây bỗng bị hoãn.
Các nghi phạm nay được chuyển đến quận phía Nam York để tiếp tục thủ tục tố tụng.
Về phía Nga, nước này hiện đang giam ông Igor Sutyagin, một chuyên gia vũ khí hạt nhân.
Ông bị xử tù 15 năm vì tội như phía Nga nói là "chuyển thông tin cho một công ty Anh" vốn bị cáo buộc là bình phong của tình báo Mỹ, CIA.
Nay, báo chí Anh Mỹ cũng phát hiện ra những "người Mỹ bình thường" mang tên họ Mỹ hoặc Canada như cặp Michael Zottoli và Patricia Mills thực ra là người Nga, mang tên Mikhail Kutzik và Natalia Pereverzeva.
Hai người này thừa nhận trước tòa họ là công dân Nga hoạt động theo tên giả.
Họ sống như một cặp vợ chồng bình thường với con cái ở Arlington, gần Washington DC.
Tên tuổi của cặp Richard và Cynthia Murphy nhiều khả năng cũng chỉ là danh tính giả.
Nữ điệp viên trẻ tuổi Anna Chapman, 28 tuổi cũng có tên thật là Anya Kushchenko, con một nhà ngoại giao và tình báo Nga.
Thậm chí nhân vật Juan Lazaro, một giáo sư đại học nói tiếng Tây Ban Nha cũng không phải là người gốc Nam Mỹ.
Nhưng ông này từ chối không khai thật danh tính.
Báo Anh Mỹ nói có nguồn tin cho rằng ông ta cũng là người Nga và chỉ có vợ ông ta, nhà báo Vicky Palaez đúng là người Peru.
Báo chí hai bờ Đại Tây Dương ngạc nhiên trước khả năng hội nhập vào xã hội Mỹ của những người này, điều làm láng giềng, đồng nghiệp và những ai tiếp xúc với ḥọ không hề nghi ngờ họ là gốc Nga.
Nhưng vụ việc cũng cho thấy Moscow và Washington đang trở lại các hoạt động tương tự như hồi Chiến tranh Lạnh, cả về việc gài điệp viên xâm nhập vào nội bộ đối thủ, và cách giải quyết khi tình báo bị lộ.
Bạn hay thù?
Mặt khác, ở Nga, dư luận cũng đặt câu hỏi về cách chính quyền mô tả nước Mỹ.
Người dẫn chương trình Marianna Maximovskaya trên truyền hình Nga RENTV nói:
"Sau nhiều thời gian, các đài nhà nước tả Hoa Kỳ là kẻ thù, rồi sau đó lại nói họ như là bạn, và người bạn đó bỗng nhiên quay ngoắt lại và chơi các ngón nghề xấu".
Vào thời Chiến tranh Lạnh đã có nhiều lần hai phe cộng sản và tư bản trao đổi điệp viên.
Chẳng hạn như hồi năm 1962, Đại tá KGB Rudolf Abel được Hoa Kỳ thả để đổi lấy Gary Powers, phi công của một máy bay do thám U-2 bị bắn rơi trên Liên Xô vào năm 1960.
Hồi năm 1969 Anh thả Peter và Helen Kroger vốn làm việc cho KGB để đổi lấy Gerald Brooke, bị tù vì làm gián điệp ở Liên Xô.
Năm 1981, Guenter Guillaume, điệp viên của Stasi, Đông Đức, được đổi lấy các điệp viên của Phương Tây bị phe Đông Âu bắt.
Năm 1985, sĩ quan tình báo Ba Lan, Marian Zacharski được đổi lấy các điệp viên Mỹ ở châu Âu.
Năm 1986, nhà đối lập ở Liên Xô, ông Anatoly Sharansky và ba điệp viên Phương Tây được đổi lấy cặp vợ chồng điệp viên KGB Karl và Hana Koecher cùng hai người khác.
Nhưng cũng có trường hợp như điệp viên cao cấp Kim Philby hoạt động tại Anh cho KGB đã trốn thoát sang Liên Xô và sống ở đó đến chết.
Điệp viên của CIA, Đại tá Ryszard Kuklinski cũng thành công trong việc trốn khỏi Ba Lan sang Hoa Kỳ sau khi chuyển cho Mỹ các bí mật của khối Hiệp ước Varsava.
Các vụ điệp viên từ trước đến nay luôn thu hút sự tò mò của dư luận, kể cả khi họ đã hoàn thành nhiệm vụ, hoặc qua đời.
Ngay trong cuộc chiến Việt Nam, nhân vật Phạm Xuân Ẩn đến giờ vẫn thu hút sự quan tâm và là đối tượng của những nghiên cứu mới, chẳng hạn như cuốn sách <link type="page"><caption> 'Perfect Spy'</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2007/05/070501_phamxuanan_book.shtml" platform="highweb"/></link> của <link type="page"><caption> Larry Berman</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2007/09/070912_bermanphamxuanan.shtml" platform="highweb"/></link>, ra năm 2007.
Bản thân các điệp viên nhiều khi không được bên nào tin cậy hoàn toàn.
Philby và nhóm Cambridge dù có nhiều công trạng cho KGB vẫn bị không ít người tin rằng họ là điệp viên hai mang, vẫn làm việc cho tình báo Anh.
