Thế giới năm 2010

Năm 2010 đang qua đi và mời quý vị cùng phóng viên BBC Catherine Davis nhìn lại một số sự kiện chính trong năm.

Năm 2010 bắt đầu với một kỷ lục mới – Dubai khánh thành tòa nhà cao nhất thế giới mang tên Burj Dubai.

Việc xây dựng tòa nhà bắt đầu vào lúc kinh tế Dubai đang bùng nổ nhưng được đưa vào sử dụng khi khủng hoảng tài chính và kinh tế lan rộng trên thế giới. Tại Châu Âu, một loạt nền kinh tế gặp khó khăn trong đó có Hy Lạp.

Hồi tháng Năm, biểu tình hàng loạt diễn ra tại Hy Lạp để phản đối các biện pháp thắt lưng buộc bụng mà chính phủ đưa ra để được nhận 150 tỷ đô la tiền cứu trợ. Một tháng sáu, công nhân ở Tây Ban Nha đã xuống đường phản đối việc giảm lương 5%.

Tới tháng Mười Một, Ireland, nước từng được coi là con hổ vùng Celtic về kinh tế, chấp nhận gói cứu trợ của Liên Hiệp Châu Âu để phục hồi kinh tế.

Phóng viên BBC Marks Simpson nói người Ireland phải đi vay gần một nửa các khoản tiền mà họ chi tiêu.

Mối lo chung của các chính trị gia Châu Âu là cuộc khủng hoảng ở các nước nhỏ có thể lan sang các nước khác trong vùng đồng tiền chung Euro.

Tại Pháp, nhiều cuộc đình công gây tê liệt nền kinh tế cũng đã diễn ra để phản đối kế hoạch cải cách hệ thống hưu trí.

Chính phủ liên minh

2010 cũng đánh dấu chuyến thăm đầu tiên của một Giáo hoàng tới Anh kể từ năm 1982. Câu hỏi chính đặt ra là liệu Giáo hoàng Bennedict XVI có đưa ra lời xin lỗi cho các vụ lạm dụng tình dục của các linh mục thuộc Giáo hội Công giáo La Mã không.

Và Ngài đã ngỏ lời xin lỗi.

Trước đó, hồi tháng Năm, nước Anh được chú ý tới vì một lý do khác.

Tân Thủ tướng Anh David Cameron của Đảng Bảo thủ và Phó Thủ tướng Nick Clegg của Đảng Dân chủ Tự do gặp gỡ báo chí tại Downing Street.

Đây là lần đầu tiên Anh có <link type="page"><caption> chính phủ liên minh</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/vietnamese/indepth/uk_elections_2010.shtml" platform="highweb"/></link> trong vòng 60 năm sau khi không đảng nào chiếm đa số tuyệt đối nhưng Đảng Bảo thủ được nhiều phiếu nhất, theo sau là Đảng Lao động và Đảng Dân chủ Tự do về thứ ba.

Liên minh Bảo thủ và Dân chủ Tự do đã phải đưa ra các biện pháp cắt giảm chi tiêu và những cải cách, trong đó có việc tăng học phí.

Cảnh sát Anh chật vật đối phó với những cuộc biểu tình phản đối tăng học phí của giới sinh viên và một số cuộc biểu tình trở thành xung đột giữa cảnh sát và sinh viên cực đoan.

Liên quan tới các cuộc bầu cử khác ở Châu Âu, đảng chống Hồi giáo ở Hà Lan đã tăng gần gấp đôi số ghế ở quốc hội trong khi Thụy Điển chứng kiến sự trỗi dậy của đảng cực hữu phản đối di dân.

Rút quân

Tại Nga, thay đổi chính trị diễn ra khi thị trưởng đầy quyền lực của Moscow, Yuri Luzhkov bị sa thải vì bất đồng với Điện Kremlin.

Tuy nhiên, quan hệ của Moscow và Warsaw đã được cải thiện sau một tấn thảm kịch.

Richard Galpin là phóng viên BBC ở Moscow:

"Ở đây chúng ta thấy người ta treo cờ rủ, các chương trình giải trí trên TV bị hủy.

"Tại Đại sứ quán Ba Lan ở Moscow, nhiều người dân thường Nga đã tới đặt vòng hoa, thắp nến và điều tương tự cũng diễn ra tại nơi máy bay đâm ở Smolensk."

Nga để một ngày quốc tang sau khi Tổng thống Ba Lan Lech Kaczynski và hàng chục quan chức cao cấp tử nạn khi máy bay chở họ gặp nạn tại miền Tây nước Nga.

Sau đó, trong tháng Mười Một, Hạ viện Nga đã lên án Joseph Stalin vì vụ thảm sát lính Ba Lan tại Katyn trong Thế Chiến II.

Tới một tâm điểm chú ý khác của thế giới, Iraq, cuộc bầu cử nghị viện bất phân thắng bại hồi tháng Ba kéo theo tám tháng bất ổn.

Mãi tới tháng Mười Một các bên mới có thể đạt thỏa thuận chia sẻ quyền lực và ông Nouri al-Maliki trở thành thủ tướng.

Các cuộc đánh bom tự sát vẫn tiếp tục và trong tháng Mười, 50 người chết khi một nhà thờ bị dân quân tấn công. Washington chính thức chấm dứt các chiến dịch quân sự ở Iraq vào cuối tháng Tám như kế hoạch đề ra.

Liên quan tới Trung Đông, đàm phán hòa bình trực tiếp đầu tiên giữa Israel và Palestine diễn ra trong tháng Chín năm 2010, nhưng tới tháng 10, đàm phán đã đổ vỡ vì Israel không đồng ý ngưng xây dựng các khu định cư Do Thái.

Thái độ của Israel cũng khiến quan hệ của họ với Washington trở nên căng thẳng.

Trong năm 2010, quan hệ của Israel với Thổ Nhĩ Kỳ cũng xấu đi khi lực lượng đặc nhiệm Israel tấn công đội tàu chở hàng cứu trợ tới Gaza do các nhà hoạt động người Thổ Nhĩ Kỳ dẫn đầu.

Chín công dân Thổ Nhĩ Kỳ thiệt mạng trong khi cả hai phía đổ lỗi cho nhau.

Vẫn ở Trung Đông, Iran và thế giới phương Tây vẫn tiếp tục tranh cãi về chương trình hạt nhân của nước này.

Liên Hiệp Quốc đã tăng cường cấm vận trước thái độ bất hợp tác của Iran.

'Trò hề chính trị'

Tới Châu Á, nhiều vùng của Pakistan bị chìm trong lũ lụt hồi tháng Tám năm 2010.

Đợt lụt khủng khiếp nhất trong hàng chục năm qua đã khiến nửa triệu người cần trợ giúp nhân đạo.

Còn tại nước láng giềng Afghanistan, các cuộc tấn công của quân Taliban vẫn tiếp diễn và trong số những người thiệt mạng có hai nhân viên cứu trợ.

Một trong hai người thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu của lực lượng Hoa Kỳ. Tư lệnh của Hoa Kỳ tại Afghanistan, Tướng David Petraeus nói họ đã mở cuộc điều tra:

Ấn Độ trong năm 2010 bắt đầu điều tra dân số và lần đầu tiên họ chụp ảnh và lấy vân tay của tất cả những người trên 15 tuổi.

Còn đối với đầu tầu kinh tế khác ở Châu Á, năm 2010 bắt đầu với tranh cãi về kiểm duyệt. Google quyết định không tiếp tục kiểm duyệt kết quả tìm kiếm tại Trung Quốc và chuyển khách hàng tới trang của họ tại Hồng Kông vốn không bị kiểm soát.

Tới cuối năm, Trung Quốc nổi đóa khi nhà hoạt động vì dân chủ Lưu Hiểu Ba, người đang bị cầm tù ở Trung Quốc, được trao giải Nobel Hòa bình.

Khán vòng đã đứng lên vỗ tay khi Chủ tịch Ủy ban trao giải Nobel, Thorbjørn Jagland, phát biểu.

"Như quý vị biết, ông Lưu Hiểu Ba cũng như họ hàng thân cận của ông đều không thể tới Oslo để nhận huy chương và giấy chứng nhận.

"Và vào thời điểm này của buổi lễ, khi chúng ta thường trao huy chương và giấy chứng nhận cho người được giải, tôi sẽ để vào chiếc ghế trống dành cho ông Lưu Hiểu Ba."

Bắc Kinh coi đây là “trò hề chính trị” và cảnh báo các nước tham dự buổi lễ sẽ phải chịu hậu quả.

Súng nổ

Cũng trong năm 2010, quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản xấu đi trông thấy sau vụ tàu cá của Trung Quốc đâm vào hai tàu tuần tra của Nhật Bản tại Biển Đông Trung Hoa.

Trong khi đó Nhật Bản và Nga cũng có cãi vã ngoại giao khi Tổng thống Nga Dmitri Medvedev tới thăm quần đảo Kuril.

Tuy nhiên căng thẳng gây lo ngại nhất tại Châu Á vào cuối năm là giữa <link type="page"><caption> Bắc Hàn và Nam Hàn</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/vietnamese/indepth/north_korea_crisis.shtml" platform="highweb"/></link>.

Bình Nhưỡng bị cáo buộc đã nã pháo sang đảo Yeonpyeong của Nam Hàn làm hai lính miền Nam thiệt mạng, hàng chục người bị thương.

Đây là trong những sự cố biên giới nghiêm trọng nhất kể từ khi Cuộc chiến Triều Tiên chấm dứt hồi năm 1953. Hồi đầu năm, Bắc Triều Tiên cũng bị cáo buộc đánh chìm một tàu chiến của Nam Hàn làm hàng chục thủy thủ thiệt mạng.

Tại Cam Pu Chia, năm 2010 chứng kiến cựu trưởng tù thời Khmer Đỏ, được biết tới với tên Đồng chi Duch, bị kết tội phạm các tội ác chống lại nhân loại và chịu án tù 35 năm.

Còn tại nước láng giềng Thái Lan, những ủng hộ viên của thủ tướng bị lật đổ Thaksin Shinawatra kiên quyết theo đuổi mục tiêu của họ - đòi Thủ tướng Abhisit Vejjajiva từ chức và có bầu cử mới.

Cuối cùng súng đã nổ ở trung tâm Bangkok.

Xung đột bạo lực xảy ra khi hàng ngàn binh lính tìm cách đẩy những người biểu tình của phe Áo Đỏ ra khỏi khu lều trại kiên cố của họ.

Chín mươi người đã chết khi binh lính Thái tiến vào kết thúc cuộc biểu tình hồi tháng Năm.

Tại một nước khác trong khối ASEAN, Miến Điện, bầu cử đã diễn ra lần đầu tiên trong 20 năm.

Đảng đối lập chính, Liên minh Dân tộc vì Dân chủ do bà Aung San Suu Kyi dẫn đầu đã tẩy chay cuộc bầu cử. Đảng có liên hệ với chính phru quân đội chiến thắng trong cuộc bầu cử bị lên án là không tự do và cũng không công bằng.

Vài ngày sau, bà Aung San Suu Kyi được trả tự do và gặp gỡ các ủng hộ viên.

Động đất

Tới Haiti ở vùng Caribbe, gần 30.000 người đã thiệt mạng hồi đầu năm 2010 trong trận động đất mạnh nhất trong vòng 200 năm qua.

Cộng đồng quốc tế cam kết trợ giúp hơn năm tỷ đô la nhưng tốc độ tái thiết khá chậm trễ.

Còn ở Mexico, năm 2010 được đánh dấu bởi bạo lực liên quan tới ma túy với hàng loạt các nấm mồ tập thể bị phát hiện.

Tổng thống Felipe Calderon thừa nhận bạo lực đang tồi tệ thêm.

Ở Châu Mỹ Latinh, Argentina trở thành nước đầu tiên hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới.

Còn tại Chile, 33 thợ mỏ đã thu hút sự chú ý của cả thế giới khi bị kẹt dưới hầm mỏ sâu 700 mét trong hơn hai tháng và cuối cùng được giải cứu một cách ngoạn mục:

Ở Brazil, năm 2010 chứng kiến tổng thống nữ đầu tiên, Dilma Rousseff lên thay ông Luiz Inacio Lula da Silva.

Tại Hoa Kỳ, Tổng thống Obama đã thắng lợi khi đưa ra cải cách trong ngành ngân hàng và đặc biệt là y tế.

Ông Obama nói các chính trị gia Hoa Kỳ đã bỏ sang một bên các khác biệt để mang lại những thay đổi vốn sẽ giúp 30 triệu người Mỹ nữa có bảo hiểm y tế.

Tổng thống Hoa Kỳ cũng công bố chính sách quốc phòng mới, giảm bớt những tình huống mà Hoa Kỳ sẽ sử dụng tới vũ khí hạt nhân.

Washington và Moscow công bố Hiệp ước Giảm Vũ khí Chiến lược nhưng điều gây xôn xao vài tháng sau đó là vụ trao đổi gián điệp được cho là lớn nhất kể từ chiến tranh lạnh.

Mười điệp viên Nga bị bắt ở Hoa Kỳ và đã được đem ra đổi lấy bốn người bị Moscow kết tội làm gián điệp.

Wikileaks

Còn điều được truyền thông Hoa Kỳ chú ý nhiều trong năm 2010 là vụ hãng dầu BP để dầu tràn ngoài vịnh Mexico gây ra một trong những thảm họa sinh thái tồi tệ nhất ở Hoa Kỳ. Sự cố xảy ra sau vụ nổ ở dàn khoan Deepwater Horizon hồi tháng Tư trong đó 11 công nhân cũng bị thiệt mạng.

Tới tháng Sáu, hàng chục triệu lít dầu đã tràn ra dọc theo 110km bờ biển, vốn là vùng nhiều tôm cá và các khu sinh thái cho chim chóc cũng như động, thực vật biển. Một ngư dân Louisiana bày tỏ sự đau xót khi nơi ông coi là nhà bị hủy hoại:

BP chịu nhiều chỉ trích nhưng Nhà Trắng cũng bị phê phán vì phản ứng không thích hợp.

Tổng thống Obama còn gặp khó khăn nữa vào nửa cuối năm 2010 khi Đảng Cộng hòa thắng lớn trong bầu cử giữa kỳ và giành lại quyền kiểm soát Hạ viện.

Vài tuần sau đó, Hoa Kỳ phải đương đầu với dư luận thế giới sau khi hàng ngàn điện tín ngoại giao mật bị trang web Wikileaks công bố. Các điện tín này chứa những nhận xét thẳng thắn của giới ngoại giao Hoa Kỳ về các nhà lãnh đạo các nước cũng như những kế hoạch bí mật của Hoa Kỳ.

Ông chủ trang Wikileaks, Julian Assange nói Hoa Kỳ cố gắng bằng mọi cách để gây khó khăn cho Wikileaks.

Trong lúc đó Thụy Điển đã ra lệnh truy nã quốc tế đối với ông Assange vì cáo buộc lạm dụng tình dục đối với hai phụ nữ Thụy Điển.

Ông Assange hiện đang được tại ngoại ở Anh trong lúc chờ xét đơn dẫn độ về Thụy Điển.

Còn tại chính nước Anh, những tháng cuối năm 2010 chứng kiến tin vui:

Hoàng Thái tử William sẽ cưới bạn gái lâu năm Katherine Middleton vào tháng Tư năm 2011.