برنامه تفریحی تاجیکی: 19 مارس

با سلام و با پیام و با درود بی‌پایان به هواداران برنامه تفریحی تاجیکی.

خوش آمدید به برنامه ویژه نوروزی.

نوروز جشنی است، که مردم از آن قبل از همه توقع فراوانی و فیض و برکت را دارند. بعد از بارندگیهای شدید و زمستان طولانی طبیعت دوباره احیا می‌شود. مردم در جشن نوروز با امید آسایش و سعادت روزگار در سال نو خورشیدی از نور آفتاب، از آب و از زمین خیر و سخا می‌خواهند.

نوروز کهن ترین جشن تاجیکان است و آن را بعضاً جشن "نوروز جمشیدی" نیز می‌گویند.

در برنامه امروز از ویژگیهای تجلیل از نوروز در مناطق مختلف تاجیکستان می‌گوییم، البتّه با سرود و ترانه‌های نوروزی.

نوروز در سغد

در مناطق مختلف تاجیکستان سنّتهای مختلف نوروزی وجود دارند. از جمله، در دهه ارمیتن ناحیه عینی، واقع در شمال تاجیکستان، 21 مارس کودکان و نورسان با مصلحت پیران روزگاردیده برابر طلوع آفتاب به باغها می‌شتابند، تا درخت پرگلی را به آغوش بکشند، تا درخت عمرشان گلریز و پرثمر باشد. همزمان از جویی آبی سه بار می‌جهند، که اگر گناهی کرده‌اند، آن را آب ببرد.

در ناحیه کوهستان مسچاه باشد در نوروز غذایی با نام "غرمیج" تهیه می‌کنند، که از آن بعضاً به عنوان “دیگ درویشان” نیز نام می‌برند، که از گندم و گشت و ماش آماده می‌شود.

جانی‌بیک اکابر، نویسنده و سردبیر مجلّه “صدای شرق”، از سنّتهای نوروزی مردمان مناطق مختلف تاجیکستان در صحبت با ما گفت: “هر یک عید و یا جشن و عنعنه‌با گذشت ایّام البتّه تغییر می‌خورد و این طبیعی است."

وی افزود: "نوروز هم اگر به گذشته دورش نظر کنیم، بسیار مرحله‌ها، بسیار سنجشها و سنگرها و آزمایشها را گذشته است و مهمتر از همه، این جشن اصالت و زیبایی و ماهیّت خودش را تا زمان ما نگه داشته است.”

نوروز در ختلان

هم‌صحبت دیگرم زینّت‌الله اسماعیل، رئیس تلویزیون “سیمای مستقل تاجیکستان”، می‌گوید، که فرارسی بهار را قبل از همه در منطقه ختلان کودکان به مردم شادباش می‌گویند.

وی گفت: “کودکان و جوان‌دختران با پیدا کردن نخستین گلهای بهاری، مانند سیه‌گوش، بایچیچک یا گل زردک، در دشت و صحرا آن را چون مژده بهاری به در هر منزل روستا می‌برند و فرا رسیدن بهار و نوروز را به مردم محل شادباش می‌گویند.”

این مراسم در میان مردم ختلان با نام "گلگردانی" مشهور است. گل‌گردانی با قرائت شعر و ترانه‌های بهاری و نوروزی اجرا می‌شود.

بهار آمد، بهار آمد، بهار لاله‌زار آمد،

به دهقان وقت کار آمد، بهار نو مبارک باد.

و یا

گل گردانیم، جوره گل گردانیم،

در خانه شما جوره ما مهمانیم.

صنوبر خدایداداوا، استاد بخش عربی دانشگاه ملّی تاجیکستان، از تجلیل نوروز در سالهای بعد از جنگ جهانی دوّم صحبت کرد. وی گفت، که مردم صرف نظر از ناداریشان نوروز را به طور پنهانی جشن می‌گرفتند.

خانم خدایداداوا افزود: “در سالهای بعد از جنگ مردم چندان سیر نبودند و مثل امروز لباسهای زیبا نداشتند، امّا هر چیزی می‌پوشیدند، در روز نوروز تازه و آزاده بود. این جشن را در خانه‌های خود به طور پنهانی برگزار می‌کردند و رقص و سرود می‌خواندند و شادی می‌کردند.”

امّا رسول شادان، خبرنگار، که در مراسم تجلیل از جشن نوروز در دانشگاه ملّی حضور داشت، می‌گوید: “نوروز دانشجویان دانشگاه ملّی با صحنچه‌ای از کتاب «شاهنامه» حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی شروع شد.

کلیک عکسهارا از نوروز در تاجیکستان اینجا ببینید

نوروز در بدخشان

روز نوروز است و عالم سبزه‌زار،

زنگ دل را می‌برد باد بهار،

ای پدر، برخیز و نوروزی بیار،

تا ترا رحمت کند پروردگار.

این یکی از مشهورترین دوبیتی‌هاست، که مردم بدخشان در آستانه تجلیل از نوروز ترنم می‌کنند.

در بسیاری از مناطق بدخشان سنّتهایی تا کنون رایج است، که منظور از اجرای آنها طلب فراوانی و صفای روزگار در سال نو است. مردم در خانه‌های خود در قسمت اطراف دیگدان در خانه بدخشی از آرد با خیمچه‌های بید گلها می‌کشند و چوبهای شفت خانه را با خیمچهایی، که برگهای تر و تازه دارند، گُلکاری می‌کنند.

در این باره صحبتی داشتم با جابرشاه خوبانشاه، هنرپیشه تئاتر از شهر خاروغ، مرکز استان بدخشان و او گفت: “در بدخشان یکی از بزرگترین عیدها و یا جشنها جشن نوروز است، که با رسم و آیینهای چند هزارساله از آن تجلیل می‌کنند.

یکی از سنّتهای نوروزی آن است، که نو عروسان در جشن نوروز به دیداربینی والدینشان به نزد خانواده‌هایشان می‌روند. این آیین را “سلام-سلام” گویند و این آیین را در روز سوم جشن اجرا می‌کنند.”

آقای خوبانشاه افزود، که یکی از سنّتهای دیگر نوروزی در بدخشان “لاوپرک” یا "چارشنبه سوری" است: "اتش می‌فروزند و از بالای آتش می‌پرند و تاری را از پیراهنشان به آتش انداخته، می‌گویند “سرخی تو به من و زردی من به تو”. به این وسیله آنها آتش را همچون رمز نیرو و توانایی و گرمی و محبّت می‌دانند.

نوروز در طول یک هفته جشن گرفته می‌شود. مردم هنگام دیداربینی همدیگر “شاگون بهار مبارک” می‌گویند و در جواب نفر دیگر می‌گوید، که “به روی شما مبارک”. یعنی بهار خجسته‌پی مبارک باد..

ما نیز به کلّیه افرادی، که در سراسر جهان از نوروز تجلیل می‌کنند، می‌گوییم "شاگون بهار مبارک!..."