Trung Quốc làm 'siêu đảo di động, chống được sóng xung kích vụ nổ hạt nhân'

Đảo nổi mà Trung Quốc sắp triển khai thi công có quy mô tương đương tàu sân bay, có thể hoạt động ngoài khơi xa hàng tháng trời không cần tiếp tế, chống chịu được sóng xung kích từ vụ nổ hạt nhân.

Trung Quốc vừa chính thức khởi động dự án xây dựng một công trình mà giới truyền thông nước này gọi là "đảo di động khơi xa" – một nền tảng nghiên cứu biển sâu có quy mô gần tương đương tàu sân bay.

Dự án được quảng bá là hạ tầng khoa học hàng hải đầu tiên trên thế giới kết hợp khả năng di chuyển, lưu trú dài ngày và nghiên cứu biển sâu trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Quy mô và công năng của công trình này cũng đang thu hút sự chú ý của giới quan sát quốc tế về những tác động chiến lược có thể có trong tương lai.

'Đảo khoa học' nổi giữa đại dương

Ngày 18/10, Đại học Giao thông Thượng Hải đã ký hợp đồng trị giá hơn 2,76 tỷ nhân dân tệ (khoảng 413 triệu USD) với Công ty Đóng tàu Ngoại Cao Kiều Thượng Hải, thuộc Tập đoàn Đóng tàu Nhà nước Trung Quốc, để thực hiện công trình mang tên Cơ sở Nghiên cứu Nổi Thường trú Biển sâu hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, truyền hình nhà nước CGTN của Trung Quốc cho hay.

Theo kế hoạch hiện nay, việc đóng mới sẽ bắt đầu vào năm 2028 và hoàn tất bàn giao vào tháng 6/2030.

Khác với tàu nghiên cứu truyền thống, công trình này được thiết kế như một nền tảng nửa chìm hai thân.

Nền tảng này dài 138 mét, rộng 85 mét và có boong chính cao 45 mét so với mặt nước, lượng choán nước khoảng 74.000 tấn, gần tương đương tàu sân bay Phúc Kiến, vốn có lượng choán nước hơn 80.000 tấn, Hoàn cầu Thời báo dẫn thông tin từ Đại học Giao thông Thượng Hải cho biết.

Đại học Giao thông Thượng Hải gọi đây là "đảo di động khơi xa" và cho biết dự án này là kết quả của hơn một thập niên nghiên cứu và chuẩn bị.

Theo thiết kế, nền tảng này có thể di chuyển với tốc độ khoảng 11 hải lý/giờ; có thể duy trì hoạt động trong điều kiện biển động cấp 7 với sóng cao từ 6-9 mét; chống chịu được bão mạnh tới cấp 17 theo thang Beaufort mở rộng; mang theo khoảng 238 nhà nghiên cứu và thủy thủ trong nhiều tháng liên tục trên biển.

Các tác giả Trung Quốc cho rằng đây là lời giải cho một hạn chế lâu nay của nghiên cứu đại dương.

Các tàu nghiên cứu có tính cơ động cao nhưng dễ bị ảnh hưởng bởi sóng lớn và thời tiết xấu. Ngược lại, các giàn khoan hoặc nền tảng cố định ngoài khơi đủ ổn định để thực hiện các thí nghiệm chính xác, nhưng không thể tự di chuyển đến khu vực nghiên cứu mới.

Nền tảng nửa chìm mới được thiết kế để kết hợp hai ưu điểm trên: tính linh hoạt của tàu thủy và tính ổn định của nền tảng cố định.

Công trình sẽ gồm ba hợp phần chính, gồm nền tảng nổi trung tâm; hệ thống sáu phòng thí nghiệm trên biển; mạng lưới hỗ trợ trên bờ.

Nền tảng này sẽ hỗ trợ thử nghiệm và phát triển các thiết bị, công trình biển sâu quy mô lớn – bao gồm hệ thống khai thác khoáng sản biển sâu, thiết bị dầu khí ngoài khơi – thử nghiệm các công nghệ hoạt động ở độ sâu lên tới 10.000 mét; nghiên cứu khí tượng biển và hệ sinh thái biển.

Chuyên gia Châu Mông, trưởng nhóm khoa học của dự án và là Viện trưởng Trường Hải dương học thuộc Đại học Giao thông Thượng Hải, cho biết nền tảng này được kỳ vọng sẽ phục vụ các hoạt động như thử nghiệm thiết bị công nghệ cao ngoài khơi, quan trắc bão, nghiên cứu hệ sinh thái biển và quan sát đại dương dài hạn.

Công trình có ý nghĩa chiến lược

Từ góc nhìn chính thức của Trung Quốc, đây là một cơ sở nghiên cứu khoa học quốc gia nằm trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 14, phục vụ các mục tiêu như nghiên cứu biển sâu, phát triển thiết bị hàng hải, dự báo bão và tìm hiểu hệ sinh thái đại dương, theo truyền hình nhà nước CGTN.

Tuy nhiên, quy mô và tính năng của dự án cũng khiến nhiều nhà phân tích chú ý.

Một trong những đặc điểm đáng chú ý nhất là khả năng hoạt động dài ngày ở các vùng biển xa bờ mà không cần phụ thuộc nhiều vào hậu cần từ đất liền. Nền tảng này có thể lưu trú trên biển trong khoảng bốn tháng liên tục trước khi cần tiếp tế, theo trang tin Daily Jagran của Ấn Độ.

Điều này đồng nghĩa công trình có thể hiện diện lâu dài tại các vùng biển xa đất liền, nơi việc duy trì các trạm nghiên cứu truyền thống gặp nhiều khó khăn.

Một số thông tin cũng cho biết hệ thống hỗ trợ trên bờ sẽ được đặt tại Trường Hưng (Thượng Hải) và Tam Á (Hải Nam).

Tam Á từ lâu là một trong những trung tâm hàng hải quan trọng nhất của Trung Quốc ở Biển Đông, theo chuyên trang hàng hải Baird Maritime.

Các chuyên gia trong lĩnh vực quốc phòng thường lưu ý rằng năng lực nghiên cứu biển sâu, lập bản đồ đáy biển và thu thập dữ liệu đại dương không chỉ phục vụ mục đích khoa học mà còn có giá trị đối với hoạt động quân sự, đặc biệt trong tác chiến tàu ngầm và giám sát dưới nước.

Một số nhà phân tích phương Tây còn cho rằng dự án này phản ánh xu hướng Trung Quốc đầu tư mạnh vào năng lực hiện diện lâu dài trên đại dương, tương tự cách các cường quốc hàng hải khác từng sử dụng các cơ sở nghiên cứu để mở rộng hiểu biết và ảnh hưởng tại các vùng biển chiến lược, theo chuyên trang quốc phòng 19FortyFive.

Dù vậy, cho đến nay Bắc Kinh vẫn mô tả đây là một cơ sở nghiên cứu dân sự.

Lưỡng dụng?

Một chủ đề gây chú ý trong các bản tin gần đây là khả năng chống chịu cực cao của công trình này.

Một số nghiên cứu được công bố trên chuyên san Chinese Journal of Ship Research và được truyền thông dẫn lại cho biết các kỹ sư Trung Quốc đã đề xuất giải pháp bảo vệ đối với sóng xung kích từ các vụ nổ cường độ rất lớn, bao gồm cả kịch bản liên quan đến nổ hạt nhân.

Hôm 28/10, báo South China Morning Post tại Hông Kông viết: "Đáng chú ý, mặc dù trên danh nghĩa đây là một nền tảng nghiên cứu dân sự, các kỹ sư đứng sau dự án đã đề xuất một thiết kế có khả năng chống chịu sóng xung kích từ vụ nổ hạt nhân."

Theo các tài liệu này, nhóm nghiên cứu của Giáo sư Dương Đức Khánh từ Đại học Giao thông Thượng Hải đã phát triển cấu trúc "siêu vật liệu" dạng tổ ong ba chiều nhằm hấp thụ và phân tán sóng xung kích.

Tuy nhiên, một số chuyên gia lưu ý rằng việc chứng minh khả năng chống chịu thực tế của những vật liệu như vậy trong điều kiện cực đoan vẫn là điều khó khẳng định khi chưa có thử nghiệm vận hành thực tế.

Một câu hỏi khác là liệu cơ sở này có thể hoàn toàn tách biệt giữa nhiệm vụ khoa học và các ứng dụng chiến lược khác hay không.

Các nhà phân tích được nhiều chuyên trang quốc phòng quốc tế dẫn lời cho rằng những hạ tầng biển sâu cỡ lớn thường mang tính "lưỡng dụng", tức vừa có thể phục vụ nghiên cứu dân sự vừa hỗ trợ cho các mục đích an ninh, quốc phòng.

Tuy vậy, ở thời điểm hiện tại, phần lớn thông tin công khai về dự án vẫn tập trung vào các mục tiêu khoa học như nghiên cứu hệ sinh thái biển, dự báo thiên tai, thử nghiệm công nghệ biển sâu và khai thác tài nguyên đại dương.

Nếu hoàn thành đúng tiến độ vào năm 2030, công trình này sẽ trở thành nền tảng nghiên cứu nửa chìm lớn nhất từng được chế tạo cho mục đích khoa học biển và có thể đánh dấu một bước tiến quan trọng trong tham vọng mở rộng năng lực nghiên cứu đại dương của Trung Quốc.

Đồng thời, quy mô tương đương tàu sân bay cùng khả năng hoạt động dài ngày ngoài khơi chắc chắn sẽ khiến giới quan sát tiếp tục theo dõi sát sao vai trò thực sự của "đảo nổi khoa học" này trong những năm tới.